Ochrona przed spamem - nie otwieraj

nr 1(47)/2016
ISSN 2082-5005
Biuletyn Informacyjny Biblioteki Głównej UEK
nr 1(47)/2016
Tradycja wydawania biuletynów informacyjnych w naszej Bibliotece sięga lat siedemdziesiątych XX wieku. Elektroniczny Biuletyn Informacyjny Biblioteki Głównej Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie jest kontynuacją Biuletynu Informacyjnego Biblioteki Głównej Akademii Ekonomicznej w Krakowie, a jeszcze wcześniej "Biuletynu Informacyjnego" drukowanego w latach 1993-1997. Ukazuje się dwa razy w roku. Publikujemy w nim artykuły informacyjne, komunikaty o nabytkach Biblioteki (stałe rubryki nowości), sprawozdania z konferencji, z prac Rady Bibliotecznej oraz ciekawostki.

Wiek bez jednej dekady. Historia Biblioteki Głównej Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie 1925–2015. Część druga

Rozdział III. Kolejne przeprowadzki i restrukturyzacje. Fluktuacja i wzrost kadr na przestrzeni lat 1925-2013

Pierwsza biblioteka Wyższej Szkoły Handlowej (WSH), prowadzona jednoosobowo przez Marię Epstein-Herczkową od 1925 r. do 1939 r., mieściła się początkowo przy ul. Kapucyńskiej 2, w pięknym narożnym gmachu istniejącym do dziś, a od 1927 r. przy ul. Sienkiewicza 4, o czym była już mowa poprzednio. W 1926 r. do Marii Epstein – Hreczkowej dołączył Emil Adelman. Liczba studentów w roku akademickim 1925/26 wynosiła zaledwie 222 osoby, stąd większa obsada placówki mającej charakter wyłącznie podręcznego księgozbioru, była zbyteczna. W roku 1938 WSH przemianowano na Akademię Handlową, co regulowała właściwa ustawa. Po roku 1945 także obsada personalna Biblioteki była niewielka, składając się jedynie z kilku osób. Poza pracownikami naukowymi sprawującymi pieczę nad placówką, w latach 1945-46 i 1949-51 (dr Zbigniew Żabiński) i w latach 1951-1960 (prof. dr Feliks Młynarski), pracowało tam tylko 5 osób: Emil Adelman, Jan Łukasik, Zofia Broszkiewicz (Rybska), Michalina Sowianka i Maria Bremówna (dane za rok 1947).

O tej pierwszej przeprowadzce z ul. Kapucyńskiej 2 na ul. Sienkiewicza 4 w 1927 r. niewiele dziś możemy powiedzieć. Bezspornym jest fakt, iż była ona możliwa dzięki wybudowaniu 2-piętrowego gmachu przy ul. Sienkiewicza 4, w roku 1928 zaś nadbudowaniu jeszcze trzeciego piętra, gdzie nowa aula pomieścić mogła 600 słuchaczy. [1]

W budynku tym starczyło miejsca również na zorganizowanie towaroznawczych pracowni i bibliotekę. W 1931 r. oddano do użytku na potrzeby WSH, drugi gmach po przeciwległej stronie, przy ul. Sienkiewicza 5. Pomimo „ewakuacji” katedr i głównych zbiorów bibliotecznych z ul. Sienkiewicza 4 i 5 w roku 1952, w starej siedzibie pozostały Katedra Towaroznawstwa z dwoma zakładami oraz Katedra Chemii. Nadbudowane w latach 1941/42 czwarte piętro budynku przy ul. Sienkiewicza 4 zajmuje do dziś Biblioteka Wydziału Towaroznawstwa Uczelni.

Natomiast o przeprowadzce drugiej, w 1952 r., do schroniska dla chłopców – sierot, będącego wcześniej własnością Fundacji księcia Aleksandra Lubomirskiego możemy powiedzieć o wiele więcej. Odbyła się ona bowiem w warunkach szczególnych. Budynek główny przy Rakowickiej 27, wraz z mniejszymi obiektami, był zdewastowany (w czasie wojny stacjonowało tu niemieckie wojsko, a później mieścił się szpital dla Armii Sowieckiej). A lata 1950-1952 przypadały na najgorszą noc stalinizmu. Przeprowadzka Uczelni, a tym samym Biblioteki poprzedzona była na początku 1952 r. próbą likwidacji Akademii Handlowej przez władze centralne jako ostoi „burżuazyjnego kapitalizmu”. Ta próba na szczęście nie powiodła się, ale w 1950 zlikwidowano Studium Spółdzielcze Wydziału Rolnego UJ, które Akademia zdołała częściowo ochronić i wziąć pod swoje skrzydła wraz z księgozbiorem.

Decyzja przydziału nowego lokalu przy Rakowickiej 27 w pałacu Fundacji księcia Lubomirskiego także odbyła się w atmosferze konfliktu. Partyjne władze nakazały bowiem desakralizację kaplicy w budynku głównym i zdjęcie krzyża z zabytkowej kopuły. Nocne włamanie „nieznanych sprawców” i usunięcie wszystkich elementów ołtarza, a potem wystawienie rachunku za wykonane prace mówi samo za siebie. Niezłomną postawę wykazał tutaj prof. Jan Steczkowski, który nie godził się na tego typu haniebne praktyki. W rezultacie późniejsza tzw. Stara Aula, która z czasem zyskała swojego patrona – a był nim prof. Arnold Bolland, powstała w miejsce zlikwidowanej kaplicy, aż do lat 1954/55 była w remoncie. Biblioteka Główna borykająca się wciąż z brakiem miejsca miała tam później swój podręczny księgozbiór, ale dopiero w kilka lat po przeprowadzce na piętro II . Była to tzw. antresola auli, do której prowadziło dwoje drzwi: prawe i lewe. W części lewej początkowo pracowała nasza plastyczka, pani Jadzia Piotrowicz, później zaś w obu antresolach były półki z książkami, o ściśle zresztą obliczonej ilości i ciężarze z uwagi na niewielką nośność obydwu balkoników. Realizujący zamówienia w antresoli pracownik musiał zachować absolutną ciszę, jeżeli na dole w auli trwał akurat wykład. Istniała niepisana zasada, aby widoczny na balkonikach bibliotekarz starał się nie hałasować i nie rzucać się w oczy uczestnikom wykładu, pracując dyskretnie.

Sama przeprowadzka odbyła się w wakacje, latem 1952 r. i była to skomplikowana operacja techniczno-logistyczna. Przeniesiono wówczas cały majątek Uczelni z ul. Sienkiewicza z zasobami bibliotecznymi włącznie, które zawierały ok. 20 tys. woluminów wydawnictw. Budynek główny poddany był renowacji, a całością spraw związanych z remontem i przeprowadzką kierowali Jan Steczkowski i inż. Władysław Skrzypek. Wielkie zaangażowanie i ofiarność wykazali też Kazimierz Gołdas, Władysław Figiel i Piotr Duda. Niemal wszystko udało się zrobić w sezonie letnim, przed rozpoczęciem nowego roku akademickiego 1952/53. Znakomitym kompendium wiedzy na temat przenosin z 1952 r. jest maszynopis prof. Jana Steczkowskiego pt. „Przeprowadzka”. Uczelnia (a tym samym i jej Biblioteka) uniknęła więc likwidacji, a nawet w wyniku przeprowadzki zyskała poważny zastrzyk lokalowy w postaci jego większej kubatury. Jednak było to „coś za coś”. Jeszcze w 1950 r. dokonano upaństwowienia Uczelni zmieniając jej nazwę z Akademii Handlowej na Wyższą Szkołę Ekonomiczną, w 1951 r. zaś pozbawiono ją autonomii w wyniku wprowadzenia nowych, niekorzystnych regulacji prawnych. Była to swoista degradacja dotychczasowego dorobku szkoły. Tym bardziej, iż ograniczono dostęp do zakupów wartościowych wydawnictw ekonomicznych zza „żelaznej kurtyny” a także wydawanie własnych skryptów, które mogłyby zasilić nasze zasoby biblioteczne. Ograniczenia te udało się znieść dopiero po odwilży 1956 r.

27 czerwca 1956 r. W otoczeniu prof. Feliksa Młynarskiego stoją od lewej: NN, Wanda Surzycka, Aleksandra Steczkowska, Irena Aleksandrowicz, Janina Osiewalska, Maria Pęczalska i Zofia Rybska

Czytelnia studencka w gmachu głównym. Portrety Bieruta i Rokossowskiego wskazują na lata 1954-1956

Pomimo wszystko, ta ostatnia zmiana siedziby, która dokonała się w czasie sprawowania urzędu rektora przez prof. dr Stefana Grzybowskiego i szefowania bibliotecznej placówce przez dr Feliksa Młynarskiego okazała się najtrwalsza. Piękny, zmodernizowany zabytkowy gmach pałacu jest bowiem wizytówką naszej Uczelni do dziś. W tym miejscu nie sposób, przynajmniej w kilku słowach, nie wspomnieć o ówczesnym dyrektorze biblioteki, prof. Feliksie Młynarskim. Szefem naszej placówki został on bowiem w szczególnych okolicznościach. Ten wybitny bankowiec, znany ze swych konserwatywnych poglądów, profesurę uzyskał jeszcze przed wojną, jednakże stosowne dokumenty poświadczające jego tytuł naukowy spłonęły w Powstaniu Warszawskim. Stało się to doskonałą okazją do szykan ze strony komunistycznych władz zaraz po wojnie, kiedy w latach 1946-50 piastował funkcję kierownika Zakładu Bankowości, a następnie Katedry Finansów. Jego fachowe, wypowiadane z niebywałą erudycją wykłady, miały zawsze duże uznanie wśród słuchaczy. Nie podobało się to politycznym władzom. Skutek był taki, iż brak owych dokumentów stał się pretekstem do degradacji profesora. Uczelnia, pragnąc ratować swego wybitnego naukowca, nagle zupełnie pozbawionego środków do życia, skierowała go w 1951 r. na stanowisko dyrektora Biblioteki. Przyjął to z pokorą, angażując się z zapałem w jej sprawy. Skład osobowy jaki zastał wówczas profesor w naszej placówce to Emil Adelman, Janina Osiewalska, Zofia Rybska, Michalina Sowianka, a następnie dwie osoby nowo przyjęte: Irena Aleksandrowicz i Wanda Surzycka. W 1951 r. w Bibliotece zatrudniono Romana Chorośnickiego, dwa lata później Marię Pęczalską, Irenę Bukowieńską i Aleksandrę Steczkowską. W 1954 do zespołu dołączyła Elżbieta Razowska i Aleksandra Bronikowska; ta ostatnia, w latach 1959-62 pełniła funkcję kierownika sekcji administracyjnej BG. Z czasem Romana Chorośnickiego zastąpiła Anna Gundelach, obowiązki magazyniera zaś pełnił Szymon Dültz. Profesor Młynarski, który piastował funkcję dyrektora Biblioteki do 1960 r. mieszkał wraz z rodziną w mieszkaniu na pl. Matejki – z obowiązkowo przydzielonym na pewien czas sublokatorem.

Dalszy etap rozwoju naszej placówki bibliotecznej nastąpił właśnie po przeniesieniu siedziby w 1952 r. Ówczesny stan, z niewielkimi zmianami, utrzymał się przez następne 20 lat. Nie od razu jednak BG WSE zyskała kształt i kubaturę, jaka praktycznie pozostała do momentu przeprowadzki do nowego budynku na terenie kampusu w 1993 r. Po drodze czekała naszą książnicę jeszcze jedna, poważna zmiana: przeprowadzka z pierwszego piętra na drugie. Poza magazynami usytuowanymi w piwnicach pałacu, o których zaraz będzie mowa, pomieszczenia służbowe i jedyny magazyn podręczny wraz z wypożyczalnią znajdowały się na I piętrze gmachu głównego przy ul. Rakowickiej 27.

O ile na rok 1947 odnotować możemy tylko 5 pracowników, to w roku 1954, a więc niedługo po przeprowadzce na ul. Rakowicką 27 już 11, w 1959 r. zaś aż 13 pracowników na pełnych etatach. Uderzający jest wysoki odsetek bibliotekarzy z wykształceniem wyższym, bo na rok 1959 wynosił on 7 osób. Była to bowiem kadra w dużej mierze o przedwojennych, wysokich kwalifikacjach lub też zdobywająca wykształcenie i doświadczenie zawodowe w niezwykle ciężkich warunkach okupacyjnych bądź później okresu stalinowskiego. Dla tej ostatniej grupy oznaczało to nie tylko zaspokojenie ambicji zawodowych, ale i w pewnym sensie walkę o godne przetrwanie w tych trudnych czasach. Takim przykładem pracownika, który stracił w wojennej zawierusze całą rodzinę, a i sam niemal cudem ocalał była mgr Irena Aleksandrowicz, st. kustosz dyplomowany, długoletni kierownik Oddziału Informacji Naukowej – pionier i prekursor BG w zakresie szkolenia studentów z dziedziny Przysposobienia Bibliotecznego i Informacji Naukowej.

Stan osobowy BG na rok akademicki 1963/64 wykazuje zatrudnienie już 20 osób. Zachowane nieliczne zdjęcia z tamtego okresu wykonywane przy okazji różnorodnych uroczystości, konferencji lub wystaw pozwalają na zorientowanie się w układzie pomieszczeń I piętra.

Powiększające się szybko zbiory, zwłaszcza w okresie tzw. małej stabilizacji po Październiku 1956 r. i w początkach dekady gierkowskiej, spowodowały decyzję przeniesienia Biblioteki Głównej na piętro II już w roku 1971, ale ponieważ miało to korespondować z renowacją całego budynku głównego, przeprowadzka odbyła się etapami. Najpierw na piętro drugie odszedł Oddział Gromadzenia Zbiorów i prawdopodobnie gabinet dyrektorski BG. Główna przeprowadzka pozostałych agend miała miejsce przed rozpoczęciem roku akademickiego 1973/74. W tej też postaci nasza placówka przetrwała kolejne niemal 20 lat. Następna, mniej rzucająca się w oczy zmiana siedziby była możliwa po oddaniu w latach 1968/70 nowych budynków na cele dydaktyczne, w postaci pawilonów A,B,C, a później parterowego pawilonu o oznaczeniu D.

Chociaż ostateczne „porzucenie I piętra” odbyło się latem 1973 r., to układ i kubatura pomieszczeń na drugim piętrze wcale nie były kopią Biblioteki z pierwszego piętra. O podobnym, aczkolwiek większym powierzchniowo układzie agend usługowych można mówić jedynie w przypadku Wypożyczalni wraz magazynem podręcznym. Był usytuowany, podobnie jak ten z pierwszego piętra, w części północnej gmachu i także prowadziło do niego dwoje drzwi: służbowe dla pracowników i ogólnie dostępne dla studentów.

W przededniu przeprowadzki i rozbudowy Biblioteki – według wykazów i składów osobowych opublikowanych na rok akademicki 1971/72 – nasza placówka posiadała następujące agendy wraz z obsadą:

  1. Gabinet Dyrektora BG - st. kustosz mgr Zofia Rybska
  2. Oddział Gromadzenia i Uzupełniania Zbiorów – kierownik: kustosz dypl. Barbara Małecka. Pracownicy: mgr Janina Flisarska, Wanda Dobrek
  3. Oddział Opracowania Zbiorów – kierownik: adiunkt dypl. mgr Maria Dadak. Pracownicy: mgr Janina Osiewalska, mgr Michalina Sowianka, Aleksandra Steczkowska
  4. Sekcja Bibliotek Zakładowych – kierownik: kustosz mgr Maria Pęczalska. Pracownicy: mgr Joanna Tarnawska, Alicja Leszok
  5. Oddział Udostępniania Zbiorów – kierownik: mgr Wanda Kondolewicz. Pracownicy: mgr Maria Sienkiewicz, Maria Płaszczyca, Maria Bargieł, Stanisław Zaleski, Kalina Paluch, Edward Piwowarczyk
  6. Oddział Informacji Naukowej – kierownik: mgr Irena Aleksandrowicz. Pracownicy: mgr Jolanta Jankowska, Krystyna Pietrzyk
  7. Sekcja Administracyjna składała się z 3 osób. Byli to: Maria Stanik, Mieczysława Końska i Marta Moskwa (w późniejszym okresie funkcję tę sprawowała plastyk Jadwiga Piotrowicz).

Co ciekawe, zachowała się notatka z godzin otwarcia poszczególnych agend Biblioteki z I piętra. I tak, Czytelnia dla studentów i pracowników nauki otwarta była w dni powszednie w godz. 9.00-19.45. Wypożyczalnia tzw. „miejscowa” pracowała w poniedziałki i czwartki w godz. 11.00-17.45, we wtorki, środy i piątki w godz. 9.00-14.45. W soboty natomiast w godz. 9.00-13.15. Wypożyczalnia Międzybiblioteczna otwarta była codziennie w godz. 9.00-14.45 a Oddział Informacji Naukowej w godz. 9.00-15.00 z wyjątkiem czwartków (9.00-19.45). Tu młodszym Czytelnikom przypomnieć należy, iż wszystkie soboty były wówczas robocze, chociaż czas pracy w te dni był zwykle krótszy. Pierwsza „sobota wolna” ze słynnym Studio 2 w TV, gdzie czołówką programu był fragment utworu zespołu SBB nastąpiła w późniejszym okresie „gierkowskiej prosperity”, w roku 1974, roku pożegnania WSE ze starą nazwą Uczelni.

Jednakże nastąpiła wówczas kolosalna zmiana jakościowa i personalna Biblioteki Głównej, właściwie porównywalna dopiero z rokiem 1993, chociaż na mniejszą skalę. Przede wszystkim placówka nasza w roku 1973 objęła w posiadanie całe drugie piętro, a nie tylko jego północną połowę jak to było poprzednio. Biblioteka na pierwszym piętrze zajmowała wyłącznie północne skrzydło budynku (za wyjątkiem gabinetu dyrektora BG usytuowanego dokładnie po przeciwległej stronie korytarza oraz Oddział Gromadzenia Zbiorów). I to nawet nie do połowy głównego korytarza, pośrodku którego znajduje się przecież wejście do Starej Auli. Przełożyło się to w sposób istotny na personalną obsadę wszystkich działów biblioteki. „Pierwsze piętro” BG zatrudniało 24 osoby na etatach, drugie – niemal dwa razy tyle, bo ponad 40 osób. Oczywiście zmiany te następowały etapami.

Katalog alfabetyczny i rzeczowy znajdował się w pomieszczeniach I piętra a nie na korytarzu jak po przeprowadzce na piętro II (ok. 1970 r.)

Po przeprowadzce na II piętro. Widok Czytelni Skryptów i Podręczników

Układ magazynów w piwnicach budynku nie uległ zmianie.

Rzut poziomy pomieszczeń piwnicznych (199 m2) w Budynku Głównym do roku 1993. Reprodukcja z pracy magisterskiej Marii Pęczalskiej

Pomieszczenia oznaczone na rysunku nr 1 i 2 grupowały stare roczniki czasopism i materiały archiwalne pozyskane z Miejskiej Rady Narodowej. Te ostatnie zresztą nie od razu zostały posegregowane, skatalogowane i umieszczone w magazynach; początkowo w bezładzie leżały na strychu budynku głównego. Lokale piwniczne nr 1 i 2 obsługiwała Czytelnia Główna. Pomieszczenia 3, 4. 5, i 6 podlegały Wypożyczalni i magazyny te były w gestii właśnie tego pionu. Czytelnia Główna usytuowana była mniej więcej w tym samym miejscu, w którym znajdowała się i później na II piętrze (północno-zachodni róg budynku głównego), ale była mniejsza gabarytowo. W pomieszczeniu obok starej auli dyżurował m.in. Paweł Żukrowski. Na dźwięk dzwonka realizował on stosowne zamówienia z magazynu. Katalog kartkowy nie stał wówczas na korytarzu, ale w Oddziale Opracowania Zbiorów. Drewniana skrzynka na rewersy prawdopodobnie pojawiła się na piętrze drugim, w środkowej części korytarza, dopiero po reorganizacji sposobu zamówień i przyjęciu do pracy dodatkowych magazynierów. Również drewniane, masywne katalogi (nie licząc krótkiego epizodu, gdy katalog znajdował się w późniejszym pokoju Oddziale Gromadzenia Zbiorów II piętra, od strony południowej) wystawione były z czasem na korytarz II piętra. Sama przeprowadzka na drugie piętro latem 1973 r. odbyła się w ten sposób, że czasopisma i książki przenoszono w koszach na górę. Ciężki sprzęt, tj. katalogi i duże meble przemieszczano piętro wyżej na pasach. Zmianie uległy nawet numery telefonów. Nowy rok akademicki 1974/75 przyniósł przemianowanie WSE na Akademię Ekonomiczną. Był to dla wszystkich agend Uczelni, w tym i dla BG, niewątpliwy awans i swoista nobilitacja – u progu jubileuszu 50-lecia Uczelni.

14 czerwca 1976 r. – jubileusz 30-lecia pracy dyrektor mgr Zofii Rybskiej. Kwiaty wręcza mgr Jolanta Pietruszka. Po prawej – rektor Antoni Fajferek i Barbara Harnik

Wystawa Organizacji Informacji Naukowej – styczeń 1970 r.

Kolejna wystawa poświęcona pamięci prof. dr Feliksowi Młynarskiemu (1884-1972)

Przeprowadzka na piętro drugie uwidoczniła jednak podstawową bolączkę logistyczną: brak windy towarowej nieodzownej dla transportu zamówionych książek i czasopism. Z pierwszego piętra do piwnic było stosunkowo blisko. Co jednak było robić, gdy zamówienia dotyczyły wielkogabarytowych, opasłych i oprawnych tomów czasopism lub książek, które należało przynieść o czasie na piętro drugie? Dlatego też ówczesna dyrekcja BG (mgr Zofia Rybska), przy pełnej aprobacie władz rektorskich, zdecydowała o ważnej inwestycji – zamontowaniu windy towarowej zlokalizowanej w magazynie podręcznym Wypożyczalni, której szyb dochodził do piwnicznego pomieszczenia oznaczonego na rysunku numerem 6. Inwestycję rozpoczęto rychło po przeprowadzce BG na piętro II i wykonano ją w ramach całościowego remontu reprezentacyjnego gmachu uczelni. Funkcjonuje ona zresztą do dziś, ale po kolejnej gruntownej modernizacji budynku głównego i wycofaniu stamtąd biblioteki w 1993 r. , stała się nowoczesną windą osobową.

Uważna analiza kadr i oddziałów zespołu pracowniczego BG w roku 1979, a więc sześć lat po przeprowadzce, przynosi następujące dane:

  • Oddział Gromadzenia i Uzupełniania Zbiorów – łączna obsada: 5 osób
  • Oddział Opracowania i Konserwacji Zbiorów – łączna obsada: 6 osób
  • Referat Opracowania Wydawnictw Ciągłych – łączna obsada: 2 osoby
  • Samodzielna Sekcja Bibliotek Zakładowych – łączna obsada: 4 osoby
  • Oddział Udostępniania Zbiorów – łączna obsada: 19 osób
  • Oddział Informacji Naukowej – łączna obsada: 4 osoby
  • Sekcja Administracyjno-Gospodarcza – łączna obsada: 2 osoby

Jeśli do tej liczby dodać obsadę stanowiska dyrektora – (st. kustosz dypl. mgr Zofia Rybska) i stanowisko zastępcy – (mgr Zdzisław Kozień), otrzymamy liczbę aż 44 pracowników. Tak więc widzimy, iż podwojona liczba zatrudnionych w bibliotece niejako automatycznie wymagała również i powołania stanowiska zastępcy dyrektora, co nastąpiło w roku 1974. U progu przemian gospodarczo-ustrojowych w Polsce, w roku 1990 łączna liczba pracowników wynosiła także dokładnie 44 osoby zatrudnione. Ten stan, z wyjątkiem niewielkich przeobrażeń strukturalnych w bibliotece lub zmian nazewnictwa oddziałów, utrzymał się w zasadzie do roku 1993, daty kolejnej wielkiej przeprowadzki, która pod względem logistyczno-organizacyjnym była wyzwaniem nieporównywalnie większym niż te poprzednie. Pomijając naturalną fluktuację i płynność kadr (zgony, odejścia do innych przedsiębiorstw, na emerytury lub renty) wspomniana liczba pracowników w latach 1974-1993 wykazywała tendencję stałą. Co ciekawe, tendencję wzrostową natomiast odnotować można, biorąc pod uwagę dane już od początku lat 70. dotyczące zdobywania wykształcenia wyższego i później dokształcania zawodowego w postaci studiów podyplomowych, kursów komputerowych, archiwistycznych, językowych, itd. W roku 1971 na 24 osoby zatrudnione w bibliotece tylko 12 pracowników, czyli dokładnie połowa mogła legitymować się wykształceniem wyższym. Stanowiło to swoisty regres w stosunku do roku 1959. Jednak część z nich była już wówczas w trakcie dokształcania. W rezultacie, w roku 1979 na 44 osoby zatrudnione już 27 osób posiadało wykształcenie magisterskie, w tym 4 osoby legitymowało się tytułem kustosza dyplomowanego. W roku 1990 liczba personelu po ukończonych studiach, na 44 osoby zatrudnione w BG AE wynosiła już 32 pracowników. Na lata 2009 – 2013 liczby te są zupełnie inne. Na około 70 osób zatrudnionych w BG (nie wliczając w to autonomicznej Księgarni) już 57 osób posiadało dyplom szkoły wyższej, średnio 6-7 osób mogło pochwalić się dodatkowo stopniem kustosza dyplomowanego, w tym jedna równocześnie nawet doktoratem. Niewielki odsetek osób na przestrzeni kolejnych dekad nie posiadał wykształcenia wyższego kierunkowego, tzn. ukończonego bibliotekoznawstwa, bądź kierunków pokrewnych. Byli też pracownicy z dyplomem fizyka, historyka, polonisty, absolwenci filologii, psychologii, informatyki, matematyki i wielu innych nauk, tak humanistycznych jak i ścisłych. A nawet absolwenci kilku fakultetów i uczelni. Część z tych osób niejednokrotnie uzupełniała później wykształcenie „branżowe”, uczęszczając na studia podyplomowe bibliotekoznawcze lub dodatkowe kursy, co otwierało im drogę do awansu. Pewna ilość pracowników analogicznie uzupełniła też wykształcenie średnie, zwykle w systemie wieczorowym bądź eksternistycznym.

Był to ogromny skok nie tylko ilościowy ale i jakościowy, zdeterminowany zwielokrotnieniem zasobów bibliotecznych począwszy od przemian politycznych po roku 1989 i powrotu do zasad gospodarki rynkowej, co niemal natychmiast przełożyło się na zakup nowych wydawnictw. Nowa Biblioteka, której fundamenty wylano jeszcze w 1978 r. a oddano dopiero – nie bez obiektywnych trudności (w 1981 r. wstrzymano budowę) – w 1993 r., była już jednostką zupełnie inną. Ruszyła bowiem na wielką skalę komputeryzacja. Stąd wielkość zatrudnienia dostosowana musiała być do nowej kubatury placówki, nowych bądź zmodernizowanych działów i zupełnie nowych zadań.

Na przełomie roku akademickiego 1979/80 z Oddziału Udostępniania Zbiorów liczącego aż 18 osób, wyodrębniono trzy odrębne działy: Sekcję Magazynów pod kierownictwem Jadwigi Gluzińskiej, Sekcję Czytelń kierowaną przez mgr Adama Markowskiego i Sekcję Wypożyczeń pod kierownictwem mgr Krystyny Kosarskiej-Gałek. Stało się to niedługo po odejściu mgr Wandy Kondolewicz, dotychczasowego kierownika Odziału Udostępniania Zbiorów oraz dyrektora BG AE mgr Zofii Rybskiej na emeryturę. Ten stan z niewielkimi, raczej „kosmetycznymi” zmianami restrukturyzacyjnymi utrzymał się do przemian w 1989 r., a właściwie nawet do przeprowadzki do nowego budynku na wiosnę 1993 r.

Wyjątkiem był gabinet dyrektora BG usytuowany najpierw w bocznym korytarzu części południowej II piętra wraz pomieszczeniem na Sekretariat i sąsiadującą z nim placówkę mgr Mariana Kłapkowskiego. Później krótko dyrektor urzędował w dawnym punkcie reprograficznym (po odejściu z pracy Olafa Killara), który przerobiony został na gabinet dyrektorski. Po pewnym czasie gabinet ten znów zlokalizowano po przeciwległej stronie korytarza głównego, ale na wprost - nie zaś w bocznej jego części, jak było poprzednio. Ten manewr z zamianą lokali dotyczył automatycznie i pracowni reprograficznej. Była ona bowiem kolejno urządzana w dawnych gabinetach dyrektorskich lub odwrotnie – gabinet przenoszony był do dawnych pomieszczeń „ksero”. Te wędrówki na II piętrze odbywały się aż trzykrotnie. W połowie lat 80. w korytarzu od strony południowej BG obok punktu kserograficznego wyposażonego w wielką głowicę typu Ks4 (wykonanie 1 odbitki trwało ok. 15 minut przy naświetlaniu obrazu na selenową płytę, którą umiejętnie należało włożyć do urządzenia) i kopiarkę UK-500, znajdował się pokoik na dwie maszyny marki Optima do wyrabiana fisz katalogowych. Obsługiwał je niezwykle sprawnie Bogusław Luchter.

Oprócz ciasnoty starych pomieszczeń magazynowych były jeszcze inne, bardziej ważkie argumenty przemawiające za budową nowego budynku biblioteki.

Analizę tych przyczyn znajdziemy m.in. w ciekawej pracy magisterskiej naszej Koleżanki, mgr Marii Pęczalskiej, wieloletniego pracownika BG piastującego także przez pewien okres funkcję dyrektora. Praca ta, napisana w 1970 r. pod kierunkiem doc. Leonarda Litewki w Instytucie Towaroznawstwa WSE, jest dziś bezcennym dokumentem posiadającym niewątpliwie duży walor historyczny.

Mgr Maria Pęczalska pisze w niej: „Jak wynika z danych zamieszczonych w tablicy I jedynie warunki przechowywania w magazynie podręcznym na pierwszym piętrze BG WSE można uznać za zbliżone do prawidłowych. Świadczą o tym prawidłowe na ogół ustawienia regałów w odniesieniu do oświetlenia dziennego, prawidłowe również ułożenie na nich zbiorów, poza lekko tylko zakurzonymi ścianami systematyczne utrzymanie czystości podłóg, regałów i zbiorów, oraz brak obecności szkodników (…)”. Zastrzeżenia budził tylko brak właściwej klimatyzacji lokalu. Ale już w odniesieniu do pomieszczeń piwnicznych autorka odnotowuje następującą uwagę: „Analizując warunki w magazynach usytuowanych w piwnicach, to jak wykazują wyniki badań, należy stwierdzić, że warunki te są dalekie od tych, jakie powinny być w pomieszczeniach przeznaczonych na przechowywanie zbiorów bibliotecznych. Jedynie temperatura w tych magazynach nie budzi zastrzeżeń; waha się ona w granicach 15-17 stopni C. Już sam fakt, że magazyny mieszczą się w piwnicach uniemożliwia utrzymanie stałej, optymalnej wilgotności. W okresie czynnego centralnego ogrzewania zawartość wilgoci w powietrzu utrzymuje się w wymaganych granicach, natomiast na przełomie wiosny – lata wilgotność wzrasta do ponad 80% wilgotności względnej. Te wysoce niekorzystne warunki wilgotności (…) dowodzą całkowitej nieprzydatności tych pomieszczeń do przechowywania zasobów bibliotecznych”. I dalej: „Duże zastrzeżenie budzi też ułożenie księgozbioru. Łącznie wszystkie magazyny w piwnicach mieszczą około 100 tys. tomów, a są w stanie pomieścić maksymalnie 60 tysięcy (…). Około 30 tys. tomów jest spakowane w papier lub tylko powiązane sznurkiem i złożone w stosach”.

Fragment magazynu nr 1 w piwnicy obrazuje ciasnotę i z konieczności nieprawidłowe przechowywanie zasobów Biblioteki

Należy podkreślić iż część zasobów z czasem nie mieściła się w magazynach 1-6 i przechowywana była w regałach na korytarzu piwnicy będąc jeszcze bardziej narażona na działanie kurzu, drobnoustrojów, pleśni, w tym zwłaszcza grzybów i rozmaite mechaniczne uszkodzenia. Przy wymiennikach cieplnych obok wejścia do lokali piwnicznych umieszczano zawsze truciznę na gryzonie. Oba końce piwnicznych pomieszczeń magazynowych zabezpieczały dwie solidne kraty. Maria Pęczalska pisząc w/w pracę korzystała z dostępnych aparatur pomiarowych Instytutu Towaroznawstwa WSE, takich jak termografy, termometry, hygrografy, hygrometry i inne. Wyniki badań zamieszczone w tabelach jej pracy magisterskiej jednoznacznie potwierdzały konieczność budowy nowych pomieszczeń przeznaczonych na cele biblioteczne.

Obecnie lokale piwniczne, głównego, zabytkowego gmachu Uczelni są nie do poznania, ich zmodernizowane wnętrza służą teraz celom dydaktycznym.

Rozdział IV. Start w nowoczesność; rok 1993 – Biblioteka Główna w nowej siedzibie. Komputeryzacyjny armagedon

Wiosna roku 1993 przyniosła prawdziwy przełom w Bibliotece. Była to przeprowadzka z budynku głównego do nowej siedziby. Niemal jednocześnie na szeroką skalę ruszyła komputeryzacja Biblioteki. Chociaż te pierwsze PC-ty były czarno-białymi komputerami pracującymi w oparciu o system DOS, ich liczba oraz zakup specjalistycznych baz na CD-romach zapowiadały początek zupełnie nowego typu biblioteki, nieporównywalnego z tym, co widziały oczy bibliotekarzy i czytelników dotychczas. Co prawda pierwsze pecety zasiliły „starą” Bibliotekę jeszcze przed przeprowadzką, ale była to nieśmiała faza prób i błędów. Teraz miała nastać nowa era – informatyczna, przyjmowana niekiedy z lękiem, ale zgodnie z światowym trendem nie było już od tego odwrotu.

Ale po kolei. Historia powstania nowego budynku Biblioteki też warta jest kilkunastu zdań przypomnienia. Pierwszy wykop pod fundament nowego obiektu miał miejsce dokładnie 15 czerwca 1978 r, a więc jeszcze w głębokim PRL-u. Początkowo budowa kontynuowania była dość sprawnie, aż nagle ukończony w stanie surowym budynek, w grudniu 1981 r. opuścili robotnicy. Była to decyzja Rady Ministrów, która wstrzymała dalszą realizację wykończenia obiektu. Nastał stan wojenny nie sprzyjający wszelkim inwestycjom. 16 września 1983 r. nie ukończony obiekt zaliczono do inwestycji zaniechanych. Interwencja władz Uczelni spowodowała jedynie, iż zgodzono się nie zmieniać przeznaczenia budynku; uzyskano też obietnicę podjęcia po roku 1985 kontynuacji prac wykończeniowych. Istniała bowiem groźba zmarnowania dotychczasowych nakładów inwestycyjnych przeznaczonych na budowę nowej Biblioteki, a co za tym idzie los obiektu podobny byłby do nie ukończonego do dziś sąsiedniego „szkieletora”. W latach 80. kontynuowano tylko prace zabezpieczające, aczkolwiek sporym sukcesem tej dekady było oddanie przewiązki – połączenia z przyszłym budynkiem Biblioteki (1983), która zaadoptowana była na cele dydaktyczne. Po zakończeniu budowy i oddaniu do użytku nowej Biblioteki połączyłaby ona nowy kompleks dydaktyczno–administracyjny w jedną całość. Aby jednak to nastąpiło, trzeba było czekać do przemian polityczno–ustrojowych w Polsce w roku 1989. Faktem godnym odnotowania w tej cezurze czasowej była piękna wystawa o Niepodległości RP, ciesząca się dużym zainteresowaniem, zorganizowana przez pracowników biblioteki, której dyrektorem była wówczas st. kustosz dypl. mgr Jolanta Pietruszka.

W latach 1990-1995 sprawa ukończenia budynku i oddania go do użytku na cele biblioteczne była dla władz Uczelni wręcz priorytetowa. Ale wizję jej właściwego zagospodarowania – jako nowoczesnej, w pełni skomputeryzowanej placówki miała dopiero st. kustosz dypl. mgr Anna Sokołowska-Gogut, wielka entuzjastka i orędowniczka informatyzacji. Od 13 lipca 1992 r. pełniąca funkcję nowego dyrektora BG AE Anna Sokołowska-Gogut była niejako spiritus movens tych przełomowych zmian. Nieodzownym warunkiem dokończenia obiektu było jednak doprowadzenie do zespołu nowych pawilonów Uczelni, w tym Biblioteki, ciągu ciepłowniczego z miejskiej sieci grzewczej. Starania władz rektorskich w tym zakresie uwieńczone zostały pełnym sukcesem i w sezonie ogrzewczym 1992/93 zamysł ten został zrealizowany. Pozwoliło to na przyspieszenie prac wykończeniowych „pierwszego etapu” i przeprowadzkę wiosną 1993 r. Ważną inicjatywą było powołanie Fundacji Budowy Biblioteki AE, co pozwoliłoby wspomóc ambitne zamierzenia ukończenia wszystkich agend BG i zakupu odpowiedniego dla niej wyposażenia oraz sprzętu. Projekt Fundacji, zatwierdzony przez Senat jeszcze 13 kwietnia 1992 r. umożliwił złożenie wymaganych przy rejestracji tego ciała dokumentów. 14 maja 1992 r. Prezesem Zarządu Fundacji została mgr Anna Sławińska, wicedyrektor BG AE a kwota wyjściowa Fundacji wynosiła 20 mln zł.

Nowym wykonawcą robót budowlanych został Budostal - 3 S.A.; od października 1992 r. prace ruszyły więc na tyle w szybkim tempie, że w czerwcu 1993 r. oddano do użytku 40% powierzchni nowego budynku Biblioteki. Cały księgozbiór z poprzednio użytkowanych pomieszczeń do nowego budynku przeniesiono w specjalnie wykonanych na ten cel drewnianych skrzyniach z czterema uchwytami. W dziele przeprowadzki, która zaczęła się późną wiosną 1993 r., trwającej blisko 3 miesiące, a więc przez cały okres wakacyjnej przerwy, dużo zależało od pomysłowości, aby te działania usprawnić. Ciężkie skrzynie z książkami i wyposażenie biblioteczne transportowano meleksem, który obsługiwał mający stosowne uprawnienia, Andrzej Michalak, zaś rok później niezmordowany Mariusz Jeziorek uczestniczący w drugiej fazie przeprowadzki. Była to wielka i skomplikowana operacja logistyczna.

Dopiero na wiosnę 1993 r. odnotować można było ostatnie prace wykończeniowe I etapu. A zatem możliwa była przeprowadzka ze starego budynku. Te zdjęcia, wykonane w lipcu 1993 r. najlepiej ilustrują, jak ogromne to było przedsięwzięcie

Pod koniec roku 1993 trwały prace wykończeniowe Czytelni Głównej

Moment przecięcia wstęgi podczas otwarcia Czytelni Głównej 19 stycznia 1994 r. Na pierwszym planie, od lewej prof. Jerzy Mikułowski – Pomorski, Aleksander Łuczak i wojewoda Tadeusz Piekarz [fot. Aleksander Łochmańczyk]

Odtąd wypadki potoczyły się szybko. W 1993 r. pierwszym, w pełni skomputeryzowanym działem BG był Oddział Informacji Naukowej, któremu szefował wtedy mgr Aureliusz Potempa. Kierownik OIN wraz z mgr Andrzejem Michalakiem i mgr Marią Jadwigą Pudełko, pod czujnym okiem „Szefowej”, mgr Anny Sokołowskiej-Gogut, wprowadzali bibliotekarzy w tajniki komputeryzacji, przełamując swoisty lęk przed upowszechnianiem nowego wynalazku. Równolegle komputeryzowała się cała Uczelnia ale nie będzie wielkiej przesady w stwierdzeniu, że to Biblioteka (obok Uczelnianego Ośrodka Obliczeniowego, dzisiejszego Centrum Informatyki) była awangardą przemian. Po utworzeniu odrębnego działu ds. komputeryzacji Biblioteki mgr Aureliusz Potempa został jego kierownikiem. W 1995 r. administratorem sieci została mgr Janina Ożóg, rok później zaś do zespołu dołączył programista mgr inż. Krzysztof Dradra. Bez tych osób i ich zaangażowania, cierpliwości, fachowości, sukces na tym polu nie byłby możliwy, przynajmniej w tak krótkim czasie. Pierwszym kontrahentem, jak chodzi o zaopatrzenie w komputerowy sprzęt dla BG AE był Piotr Kunz i jego firma Intertermo.

Od momentu przeprowadzki w czerwcu 1993 r. nastąpiło uruchomienie pierwszych katalogów komputerowych; zaczęto wpisywać nowo zakupione wydawnictwa do komputerowych baz, a także tworzyć, w oparciu o system biblioteczny MAK bazę „Gospodarka”.

Baza ta, zawierająca opisy bibliograficzne rozpisywanych przez bibliotekarzy artykułów czasopism o tematyce gospodarczej i ekonomicznej, podobnie jak indeksowana na podobnych zasadach baza „Zeszyty Naukowe”, dawała możliwość szybkiej penetracji zasobów. Był to jakościowy zwrot w kierunku szybszego zdobywania wiedzy, nieporównywalny z poprzednią epoką. Do tego dochodził imponujący jak na owe czasy zbiór baz na CD-romach ze specjalistyczną wiedzą ekonomiczną dotyczącą gospodarek całego świata, w większości w języku angielskim. Do takich baz należał m.in. EconLit.

W 1993 r. nastąpiło też przejęcie Biblioteki Depozytowej Banku Światowego z Centrum Badań nad Zadłużeniem i Rozwojem. Zasoby te, początkowo umieszczone w magazynie podręcznym OIN, później przesunięte zostały do specjalnie wybudowanych szafek na korytarzu III piętra BG. 19 stycznia 1994 r. na terenie Biblioteki odbyła się wielka uroczystość. Otwarto pięknie wyposażoną, nowoczesną Czytelnię Główną. Uroczystość uświetnili swoją obecnością nie tylko rektorzy naszej uczelni, ale także przedstawiciele władz Miasta Krakowa i Ministerstwa Edukacji Narodowej. W roku 1995 przy Bibliotece Głównej powstało Centrum Dokumentacji Europejskiej, w ramach którego nieodpłatnie udostępniane były (i są do dzisiaj) publikacje Wspólnot Europejskich. Od roku 1999 zasoby CDE zlokalizowano w Czytelni Europejskiej, usytuowanej początkowo w sali nr 229 I piętra BG, później zaś przeniesionej na piętro III, gdzie uprzednio funkcjonowała Czytelnia Podręczników. Należy podkreślić, że także w 1996 roku w Bibliotece został wdrożony do tworzenia nowoczesnego katalogu komputerowego, w miejsce dotychczas stosowanego w tym celu systemu MAK, zintegrowany system biblioteczny firmy VTLS, który z czasem otrzymał swoją odrębną nazwę Virtua. Katalog komputerowy posadowiony był od samego początku na serwerze ACK Cyfronet AGH. W tym czasie rozpoczęto też prace nad utworzeniem strony domowej Biblioteki, która od 1998 roku była już widoczna w internecie. Trzeba tutaj dodać, że w latach 1994-1998 powstała cała komputerowa sieć uczelniana.

W 1997 r. nastąpiło uruchomienie komputerowego modułu wypożyczeń bibliotecznych oraz wydawanie Biuletynu Informacyjnego Biblioteki, już tylko w wersji cyfrowej. Koniec wieku XX to rok 2000 i początek wydawania kwartalnika Ekonomia on-line, a więc również wyłącznie komputerowo, który na dobre zaistniał dopiero w 2005 r. W wiek XXI BG AE miała wejść jako jedna z najnowocześniejszych bibliotek w Polsce, uruchamiając w roku 2001 w Wypożyczalni urządzenie do automatycznej rejestracji wypożyczeń książek – Self-Check.

Rok 2002 obfitował w ważne wydarzenie – było to utworzenie Biblioteki Depozytowej IMF, cieszącej się ogromnym zainteresowaniem tak studentów, jak i pracowników naukowych. Częstym gościem Depozytowej Biblioteki IMF, której zbiory znajdowały się w Oddziale Informacji Naukowej był adiunkt, dr Dawid Cloves, urodzony Szkot. Zawsze życzliwy i serdeczny, chętnie udzielający istotnych wskazówek tak studentom, jak i pracownikom obsługującym Czytelnię OIN, czasem zagubionych w meandrach anglojęzycznego zasobu IMF.

W roku 2003, zgodnie z wcześniejszymi założeniami, nastąpiła migracja katalogu komputerowego do nowej wersji – Virtua, oprogramowania firmy VTLS, umożliwiającej sieciową rezerwację egzemplarzy poszczególnych tytułów książek na indywidualne konta czytelników. Katalog zasobów bibliotecznych był w tym czasie dostępny już ze wszystkich komputerów z dostępem do Internetu, znajdujących się na terenie Biblioteki. Utworzenie Ośrodka Badań Europejskich im. J. H. Retingera przy Centrum Dokumentacji Europejskiej to ważny fakt odnotowany w roku 2004. Pieczę nad zasobami bibliotecznymi tego Ośrodka i tworzenie osobnej bazy dostępnej z czasem, z domowej strony BG AE tworzyli, na początku mgr Roman Garbacik, a po nim mgr Grzegorz Budny.

W 2005 r. nastąpiło uruchomienie Kiosku Informacyjnego. Ale rok 2005 to coś jeszcze o wiele ważniejszego. We wrześniu 2005 na mocy umowy zawartej z Europejskim Bankiem Odbudowy i Rozwoju (EBOR) Biblioteka Główna AE została oficjalnym depozytariuszem wydawnictw tej instytucji. Bibliotekę Depozytową EBOR zlokalizowano w Oddziale Informacji Naukowej; stanowiła ona znakomite uzupełnienie powstałych uprzednio Bibliotek Depozytowych Banku Światowego i Międzynarodowego Funduszu Walutowego oraz merytoryczne wsparcie studiów nad transformacją gospodarki Polski i innych europejskich krajów postkomunistycznych.

W roku 2006 nastąpiło uruchomienie zdalnego dostępu, także poza kampus do baz danych dostępnych w Bibliotece, dla zarejestrowanych pracowników naukowych i studentów AE. Ważnym wydarzeniem było także stworzenie nowej strony domowej Biblioteki, z szeregiem innowacji i udogodnień. Rok 2006 przyniósł poza tym:

  • uruchomienie dostępu do internetu poprzez karty bezprzewodowe pracujące w standardzie WiFi IEEE 802.11b/g (11 lub 54 Mbs);
  • stworzenie Biblioteki Cyfrowej – początku zasobów on-line, w których skład wchodziły m.in. cenne starodruki;
  • uruchomienie modułu Szkolenie biblioteczne on-line dla studentów I roku, dostępnego na platformie Moodle.

Należy tutaj wspomnieć, że w sierpniu 2007 roku Uczelnia zmieniła nazwę z Akademii na Uniwersytet Ekonomiczny, o czym była już mowa poprzednio.

Udostępnienie w 2007 roku Centralnej Wyszukiwarki, dzięki której jednocześnie można było przeszukiwać dostępne w Bibliotece bazy danych jak też tzw. „bazy własne” i katalog komputerowy Biblioteki, także należało do istotnych wydarzeń w dziejach BG.

Wymiana stanowisk komputerowych dostępnych dla Czytelników (zainstalowanie nowocześniejszych terminali oraz ich liczbowe zwiększenie), a także stworzenie nowej strony domowej Biblioteki – z nową grafiką, bardziej przyjazną dla czytelników to osiągnięcia roku 2008.

W tym czasie przywrócono szkolenie biblioteczne dla studentów I roku studiów dziennych, uprzednio na pewien okres zawieszone. Powstał też informator o Bibliotece dla studentów I roku studiów w UEK.

Oprócz aktywacji w 2006 r. zdalnego dostępu dla zarejestrowanych studentów i pracowników UEK poza kampusem do baz danych (za które Uczelnia płaci licencję dostępu), w roku 2009 uruchomiono zakładkę „zgłoś do zakupu”. Wspomniana, niepozorna zakładka, wbrew pozorom miała duże znaczenie. Czytelnik po raz pierwszy bowiem miał częściowo wpływ na politykę zakupów wydawnictw bibliotecznych, jeżeli jakaś ważna pozycja z tych, czy innych względów uszła uwagi władzom naszej placówki.

Rok 2009 przyniósł też istotne reorganizacje w strukturach działowych Biblioteki. Nastąpiła likwidacja Czytelni Podręczników. Jej księgozbiór połączono z zasobem Czytelni Głównej. Pomieszczenie po Czytelni Podręczników zajęła Czytelnia Europejska, o czym już była mowa poprzednio. Prawie równocześnie zdecydowano o przeniesieniu archiwalnych numerów czasopism z Czytelni Głównej do Czytelni Czasopism Bieżących. Zmiana nazwy tej ostatniej na Czytelnię Czasopism spowodowała też wprowadzenie odmiennego sposobu realizacji zamówionych pozycji do korzystania na miejscu; odtąd strumień takich zamówień z magazynu kierowany był właśnie do Czytelni Czasopism, a nie jak dotychczas – do Czytelni Głównej. Same czytelnie, z Oddziałem Informacji Naukowej i Salą Katalogową włącznie radykalnie zmieniły swój wygląd. Nowe magazyny wyposażone w nowoczesne, rozsuwane metalowe regały na szynach i wentylację generującą stałą temperaturę o każdej porze roku, w niczym nie przypominały już tych poprzednich, zawilgoconych pomieszczeń piwnicznych ze starego budynku. Przeszklone, automatycznie otwierane drzwi w czytelniach, nowe wykładziny podłogowe i żaluzje, nowocześniejszy sprzęt, nowy układ przestrzenny Sali Katalogowej ze szklanym przepierzeniem (spełniającym rolę czytelni dla posiadaczy laptopów w systemie „parasola Wi-Fi”, a nawet kafejki) stały się wizytówką nowoczesności. Obok zwykłych foteli obrotowych do niektórych agend bibliotecznych trafiły nawet miękkie wypoczynkowe pufy, podarowane przez międzynarodową firmę audytorsko-doradczą KPMG, pozwalając studentom połączyć studiowanie branżowych, ekonomicznych źródeł z odpoczynkiem - po zajęciach lub przed ciężkim egzaminem, łagodząc w pewien sposób związany z tym stres. Udogodnienia te nie tylko wpływały na wizerunek Biblioteki, ale powodowały iż biblioteczna placówka była rzeczywiście przyjemną dla użytkownika. Nowocześnie urządzone poszczególne agendy BG po kolejnych modernizacjach stały się jeszcze bardziej przyjazne dla czytelnika. Wymieniono też bramki alarmowe w czytelniach zainstalowane niemal zaraz po przeprowadzce w 1993 r. Te poprzednie wykazywały bowiem zwiększoną awaryjność i nie zabezpieczały dostatecznie zbiorów. Wszystkie prace modernizacyjne trwały etapami; ostatecznie ukończono je w 2011 r.

Budynek Biblioteki obecnie

Sala Katalogowa

Czytelnia Główna

Czytelnia Czasopism

Oddział Informacji Naukowej

Czytelnia Europejska

Wypożyczalnia

W roku 2009 wprowadzone zostały również nowe zasady współpracy z Bankiem Światowym. Biblioteka Depozytowa nie otrzymywała już odtąd drukowanych, papierowych egzemplarzy tego zasobu, ale zaoferowała dostęp on-line do pełnych tekstów książek, czasopism i zeszytów Working Papers w ramach portalu e-Library. Od jesieni 2009 r. nowym dyrektorem BG UEK została st. kustosz dypl. dr Anna Osiewalska.

W roku 2010 zmodyfikowano istniejącą w ramach tzw. „baz własnych” Biblioteki bazę DOROBEK, indeksującą publikacje pracowników Uczelni. W tymże roku JM Rektor UEK, prof. dr hab. Roman Niestrój, wydał zarządzenie, mocą którego „egzemplarz rozprawy doktorskiej w wersji elektronicznej udostępniany będzie publicznie w Internecie, w zasobach biblioteki cyfrowej UEK”. Połączenie dwóch baz GOSPODARKA i NAUKI SPOŁECZNE w jedną – BazEkon i opracowanie jej nowego interfejsu to kolejne wydarzenia roku 2010.

Cały czas wszelkim zmianom towarzyszyły innowacje z zakresu komputerowych technik. Nowoczesne interfejsy otrzymało bowiem większość baz własnych Biblioteki.

Udostępnienie zdigitalizowanych katalogów kartkowych książek (tj. klamrowego, do 1954 r, a następnie kartkowego obejmujących lata 1955-1993) to niemal wydarzenie przełomowe w dziejach Biblioteki. Odtąd także starsze wydawnictwa, wzorem Biblioteki Jagiellońskiej, Biblioteki Narodowej czy „Ossolineum” można „namierzać” przez komputer bez wychodzenia z domu. Znajomość podstawowych danych z opisu bibliograficznego pozycji i sygnatury, pozwoliło skrócić czas realizacji starszych wydawnictw. To mogą docenić tylko osoby pamiętające żmudne kwerendy za dawnych lat, kiedy wszystko należało zrobić „na piechotę”. A te najcenniejsze, jeszcze starsze publikacje, cały czas stopniowo rozszerzały zasób on-line, czyli Biblioteki Cyfrowej ABC-Kraków. Do magazynów Biblioteki wyposażonych wcześniej w zamontowane regały przesuwne na szynach przenoszone były najstarsze czasopisma Biblioteki, tworząc razem jeden pokaźny zbiór, teraz o wiele lepiej zabezpieczony przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Prace nad scalaniem rozproszonych z powodu ciasnoty ciągów nie były rzeczą prostą i łatwą.

W roku 2010 na stronie domowej BG UEK nastąpiło też uruchomienie nowego portalu wyszukiwawczego pod nazwą „Czasopisma A-Z” firmy EBSCO, ułatwiającego dostęp do czasopism elektronicznych dostępnych w poszczególnych bazach danych oraz dostarczającego informacji na temat periodyków drukowanych i prenumerowanych przez Bibliotekę lub otrzymywanych w ramach kolekcji specjalnych BŚ, CDE, EBOR i MFW. Zakup przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego tzw. licencji krajowych na dostęp do baz danych takich jak Elsevier, EBSCO, Nature, Science, Springer oraz pakietu baz danych z platformy Web of Knowledge produkowanej przez firmę Thomson Reuters, w skład której wchodzi także Web of Science, dla polskich bibliotek naukowych to sprostanie kolejnym nowym wyzwaniom w dziedzinie upowszechnienia dostępności specjalistycznej wiedzy z ekonomii i nauk pokrewnych.

W 2011 r. Biblioteka adaptuje swoje pomieszczenia i terminale dla potrzeb osób niepełnosprawnych. Niezależnie od wybudowanej znacznie wcześniej (i mającej niestety sporą awaryjność) mechanicznej platformy dla niepełnosprawnych u podnóża wejściowych schodów do BG UEK, wprowadzono następne udogodnienia. Była to zmiana strony domowej Biblioteki i przystosowanie jej do standardów WAI (Web Accessibility Initiative – systemu łatwego czytania tekstów). Były to konieczne i wręcz nieodzowne innowacje z myślą właśnie o tej grupie użytkowników. A więc kolejna „odsłona” domowej strony nie polegała tym razem na kolejnych, rutynowych aktualizacjach czy kosmetycznych poprawkach.

Modernizacja wyposażenia stanowisk obsługi wypożyczeń w Wypożyczalni Ogólnej, która pod względem wyposażenia (nowa brązowa „kręta” amfilada) zmieniła swój wystrój niemal nie do poznania to tylko jeden z elementów innowacyjnych tego ważnego Działu. Wkrótce bowiem rozpoczęto prace przygotowawcze do instalacji wrzutni – książkomatu, obsługującego zwrot wypożyczonych książek. W tym samym okresie podziemne magazyny książek doposażono w regały na stale powiększający się zbiór CD-romów. Wówczas ukończono też prace związane z digitalizacją najstarszego, zabytkowego kartkowego katalogu klamrowego. Idąc naprzeciw zgłaszanym przez czytelników dezyderatom, w 2011 r. nastąpiło pierwsze otwarcie Nocnej Czytelni Sesyjnej usytuowanej w Sali Katalogowej. W okresie sesyjnym przedłużono jej funkcjonowanie do godziny 22.00.

W tymże roku baza Dorobek została wzbogacona o funkcjonalność generowania raportów o publikacjach autorów oraz jednostek organizacyjnych Uczelni. „Uwolniony” został także dostęp do BazEkon - baza stała się dostępna w internecie. Znalazły się w niej rekordy opracowane przez bibliotekarzy Uniwersytetów Ekonomicznych z Krakowa, Wrocławia i Poznania, a także SGH oraz Uniwersytetu Szczecińskiego. Tam, gdzie było to możliwe rekord bibliograficzny został połączony z pełnym tekstem publikacji. Zmiana statusu Polski z kraju rozwijającego się i awans do grupy krajów rozwiniętych skutkowała zamknięciem Biblioteki Depozytowej IMF; naturalnie tylko w tym sensie, iż przestały dochodzić nowe opracowania z tego zakresu wiedzy.

W roku 2012 została rozszerzona ministerialna lista baz danych kupowanych na podstawie tzw. licencji krajowej o bazę Scopus i Wiley, w związku z czym także Biblioteka UEK otrzymała do nich bezpłatny dostęp.

Uzyskano także od Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego zgodę na digitalizację roczników czasopisma „Ekonomista” wydawanych do roku 1939. W związku z tym poddano obróbce cyfrowej egzemplarze wypożyczone z PTE oraz te, którymi Biblioteka UEK dysponowała a także brakujące, wypożyczone z Biblioteki AGH. W efekcie nastąpiło udostępnienie aż 108 zeszytów w Bibliotece Cyfrowej –ABC Kraków.

Niedługo po tym Biblioteka udostępniła własny program bibliometryczny - Cytowania w BazEkon. Tu kilka słów wyjaśnienia o powodach pojawienia się tego nowatorskiego programu. Bibliometria pełni bowiem funkcję pomocniczą w procedurach związanych z ewaluacją periodyków i podmiotów nauki. Analizy bibliometryczne stają się zatem ważnym uzupełnieniem analiz eksperckich. Utworzono nową zakładkę udostępnioną na stronie domowej Biblioteki, której celem było zebranie w jednym miejscu informacji ułatwiających pozyskiwanie potrzebnych danych przez pracowników naukowych UEK. Nie zapomniano przy tym o wymaganiach określonych dla różnorodnych procesów aplikacyjnych.

Z inicjatywy Biblioteki Głównej UEK została podpisana w dniu 31 października 2012 r. umowa ustanawiająca Konsorcjum BazEkon, którego Koordynatorem na czas jego trwania tj. do 31 października 2015 r. został Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie. W ramach utworzonego Konsorcjum do współpracy przystąpiły, obok UEK, także Uniwersytety Ekonomiczne z Wrocławia i Poznania, SGH oraz Uniwersytet Szczeciński. Uniwersytety ekonomiczne wraz z SGH reprezentowane były w Konsorcjum przez Biblioteki Główne, natomiast Uniwersytet Szczeciński miał swoją reprezentację w Bibliotece Ekonomicznej Wydziału Nauk Ekonomicznych i Zarządzania oraz Bibliotece Wydziału Zarządzania i Ekonomiki Usług. W tym też roku BazEkon stał się częścią Wirtualnej Biblioteki Nauki.

Trzeba tutaj podkreślić, że w 2012 r. zakończył się wreszcie długotrwały remont Czytelni Głównej, ostatniej ważnej agendy dla czytelników.

Oprócz wymienionych, wyremontowanych i unowocześnionych agend nie zapomniano również o Sali Wystawowej BG. Zyskała ona nowy wystrój i wyposażenie, a przewinęło się przez nią szereg ciekawych wystaw i wernisaży. Do tych najbardziej zapamiętanych to wystawa prac znakomitego, niepełnosprawnego artysty malującego nogami – Stanisława Kmiecika, a także piękna, zrobiona z niebywałym rozmachem wystawa o opakowalnictwie, w której powstaniu można było dostrzec rękę i talent pracowników Biblioteki Wydziału Towaroznawstwa. Oprócz wystaw poświęconym noblistom z dziedziny nauk ekonomicznych, ważnym postaciom z dziejów gospodarki II RP (np. o Eugeniuszu Kwiatkowskim) bywały też wystawy okolicznościowe z okazji ważnych historycznych rocznic, np. o Wiktorii Wiedeńskiej 1683 r. i wiele innych.

Poza tym, na szczeblu Rektorat – dyrektor BG UEK prowadzone były rozmowy na temat możliwości i perspektyw budowy całkiem nowego gmachu Biblioteki. Warto tu nadmienić, iż pomimo ogromnego wkładu inwestycyjnego w budynek obecnej Biblioteki Głównej obiekt ten w wyniku wspomnianych opóźnień już w momencie oddania do użytku był przestarzały. Stąd pomysł budowy nowocześniejszej placówki nie był bezpodstawny. Ograniczenia czy też trudności finansowe Uczelni spowodowały, iż plan ów odłożono ad acta.

Z początkiem roku 2013 nowym dyrektorem BG UEK została st. kustosz dypl., mgr Elżbieta Golec-Nycz. Zmiana ta pociągnęła za sobą również częściową reorganizację. Zostało utworzone w ramach struktury organizacyjnej Biblioteki nowe, Samodzielne stanowisko ds. Bibliometrii, podległe bezpośrednio dyrektorowi Biblioteki, a także nastąpiło włączenie Wypożyczalni Międzybibliotecznej w strukturę Oddziału Wypożyczeń Miejscowych.

Należy odnotować, że w 2013 r. do współpracy z Konsorcjum BazEkon przystąpił Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach i tym samym w jego ramach aktualnie współpracuje już 6 uczelni wyższych ( 5 bibliotek głównych uczelnianych i 2 biblioteki wydziałowe).

W roku 2014 do sali katalogowej powróciły pięknie odrestaurowane dwa katalogi klamrowe.

Na koniec warto dodać garść informacji dotyczących bieżącej działalności Biblioteki.

Na wydatki naszej placówki złożyły się, jak każdego roku, kwoty obejmujące zakup książek i prenumeratę wydawnictw ciągłych, a także opłaty licencyjne na dostęp do baz danych. Zbiory biblioteczne pozyskiwano nie tylko drogą zakupu, ale i darów względnie wymiany oraz pozyskiwania egzemplarza obowiązkowego.

O wyborze tytułów decydowano na podstawie przeglądu nowości na rynku wydawniczym (pomocne – jak rokrocznie są tu krakowskie i warszawskie Targi Książki i uczestnictwo na nich delegowanych pracowników BG). Ponadto uwzględniano, jak zwykle, zgłoszenia pracowników naukowych UEK, kierowane tak ustnie, jak i za pomocą zakładki „Zgłoś do zakupu” na stronie domowej Biblioteki.

Tryb zakupu pozycji wydawniczych opierał się na ich kupnie po najniższych, negocjowanych cenach, najczęściej u wydawców lub ich przedstawicieli. Pozwoliło to na przyniesienie wymiernych oszczędności w ramach przyznanego rocznego limitu pieniężnego. W podobnym trybie kontynuowano zakup wydawnictw dla 5 bibliotek zakładowych. Godnym odnotowania jest fakt realizacji zamówień dla poszczególnych Katedr z funduszu przeznaczonego na granty i badania statutowe.

Prenumeratę dla Biblioteki zapewniły dwa podmioty: firma Garmond Press – Kraków Sp. z o.o. (tytuły polskie) oraz EBSCO Sp. z o.o. (tytuły zagraniczne). Dobór tytułów każdorazowo konsultowany był na posiedzeniach Rady Bibliotecznej. Zapewniono także prenumeratę czasopism polskich specjalistycznych, którą zrealizowały wydawnictwa GUS, SIGMA-NOT, a także częściowo indywidualni dostawcy.

Biblioteka Główna UEK oferuje także możliwość korzystania z zasobu czasopism elektronicznych, wyszukiwanych przez zakładkę E-źródła oraz portal Czasopisma od A do Z.

Cały czas kontynuowana jest. retrokonwersja zbiorów zwartych, polegającą na przenoszeniu do katalogu komputerowego opisów bibliograficznych dostępnych w Bibliotece pozycji, które przed rokiem 1994 opracowywane były na tradycyjnych kartach katalogowych. Docelowym efektem ma być jak najpełniejsza, komputerowa informacja o książkach dostępnych w Bibliotece, także tych sprzed roku 1994. Dla tych zbiorów zwartych, które nie będą z różnych względów poddane retrokonwersji, a których opisy bibliograficzne w postaci katalogu kartkowego zostały już wcześniej zeskanowane, tworzony był sukcesywnie, począwszy od roku 2009 komputerowy indeks, do którego tworzenia posłużyło oprogramowanie IKAR. Kontynuowano także retrospektywne opracowanie zasobów czasopism, podjęte w 2006 roku.

Ważną działalnością realizowaną od dziesięcioleci w Bibliotece UEK jest dydaktyka. Kontynuowano fakultatywne zajęcia „Informacja Naukowa” na życzenie prowadzących seminarium, przy czym zajęcia odbywały się zarówno w języku polskim, jak i angielskim. Prowadzono także zajęcia dla zainteresowanych grup doktorantów, studentów MBA i studentów Uniwersytetu III Wieku. Modyfikacji uległ też kurs „Przysposobienia Bibliotecznego”, którego zaliczenie możliwe było także w trybie on-line, obok tradycyjnego szkolenia, które prowadzili pracownicy Biblioteki. Z Biblioteką zapoznano również uczniów krakowskich liceów, potencjalnych kandydatów na studia ekonomiczne. Jak co roku BG UEK przyjmowała także na praktyki studentów Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa z Uniwersytetu Jagiellońskiego i Uniwersytetu Pedagogicznego.

Obok dydaktyki, Biblioteka ma niemałe osiągnięcia jeśli chodzi o działalność wydawniczą, naukową i popularyzatorską, mającą również wieloletnią tradycję. Do niej należy ważny segment, a mianowicie tworzenie bazy Dorobek, rejestrującej publikacje pracowników naukowych Uczelni, oraz bazy BazEkon, powstałej z połączenia tworzonych wcześniej w Bibliotece baz Gospodarka i Nauki Społeczne, w której rozpisywane są artykuły z czasopism ekonomicznych. Baza aktualnie współtworzona jest z udziałem pracowników bibliotek uczelni współpracujących w ramach Konsorcjum BazEkon. Ważną pozycję zajmuje także baza Cytowania, w oparciu o której zasoby, łącznie z informacjami zawartymi w BazEkon, Web of Science, Scopus, tworzone są raporty cytowań dla pracowników naukowych Uczelni.

Ponadto, Biblioteka od wielu lat kontynuuje wydawanie e-czasopisma pod nazwą Biuletyn Informacyjny Biblioteki Głównej UEK, realizuje stałą aktualizację portalu Ekonomia on-line, a także opracowuje bazę bibliograficzną Polskie Piśmiennictwo Ekonomiczne do roku 1939.

Należy podkreślić, że pracownicy Biblioteki rokrocznie przygotowują wiele publikacji. Są to między innymi referaty na konferencjach, artykuły w Biuletynie EBIB i Kurierze UEK, artykuły w periodykach pozauczelnianych, a także byli autorami monografii.

W 2013 roku Wydawnictwo UEK opublikowało książkę Ścieżkami przeszłości. Najstarsze zbiory Biblioteki Głównej Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie - pracę zbiorową pod redakcją Anny Sokołowskiej-Gogut. Za tę publikację Wydawnictwo UEK otrzymało na XX Wrocławskich Targach Książki Naukowej nagrodę „za najtrafniejszą szatę edytorską”.

Działaniami promocyjnymi BG UEK, wzorem lat ubiegłych zajmował się głównie Zespół ds. Promocji. Wśród obszarów jego działalności wymienić należy przede wszystkim redagowanie rubryki Biblioteczny Helpdesk na łamach Kuriera UEK, redagowanie postów dotyczących bieżącej działalności naszej placówki i ciekawych wydarzeń na stronie domowej BG oraz na portalu społecznościowym Facebook, organizacja i promocja wystaw tematycznych, aktualizacja i propagowanie folderów informacyjnych oraz miniprzewodników po BG, uczestnictwo w programie English Track, wreszcie nawiązywanie i podtrzymywanie kontaktów międzynarodowych w ramach programu Erasmus.

Biblioteka Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie jest członkiem Konferencji Dyrektorów Bibliotek Akademickich Szkół Polskich (KDBASP) a także – od 2002 r. członkiem Konsorcjum Bibliotek Kierunków Ekonomicznych. Wchodzi także w skład Krakowskiego Zespołu Bibliotecznego.

Roman Garbacik


  1. Niewykluczonym jest fakt, że rekonstrukcja pomieszczeń przy ul. Sienkiewicza 4 w czasie okupacji hitlerowskiej dotyczyła innych działań budowlanych aniżeli dodanie nadbudówki w postaci 3 piętra, gdzie obecnie mieści się BWT. W zasobach fotograficznych NAC odnaleźć można zdjęcie budynku WSH datowane na rok 1929, z takim właśnie napisem wyrytym na istniejącej już wówczas nadbudówce. Dodam tu od siebie, iż chociaż dość znaczny odsetek zbiorów NAC zawiera błędy, w tym przypadku wydaje się jednak, że datowanie jest prawidłowe.


Bibliografia

Opracowania:

70 lat działalności Instytutu Towaroznawstwa Akademii Ekonomicznej w Krakowie: materiały. Pod. red. Mariana Cichonia, Kraków: Akademia Ekonomiczna, 1994.

Akademia Ekonomiczna w Krakowie: księga pracowników. Wykaz pracowników zestawiły Magdalena Bednarek, Bernadetta Kocz, Anita Medoń-Wosz. Kraków: Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej, 2000.

Akademia Ekonomiczna w Krakowie w latach 1925-2000. Pod red. Jana M. Małeckiego. Kraków: Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej, 2000.

Akademia Ekonomiczna w Krakowie w ubiegłym półwieczu. Zesp. aut.: Stefan Bolland et al. Kraków: Akademia Ekonomiczna, 1975.

Bolland Arnold: Ideologja Wyższego Studjum Handlowego w Krakowie: jej geneza, realizacja i perspektywy, Kraków: Wydaw. WSH w Krakowie, 1933.

Bolland Stefan, Żabiński Zbigniew: Zarys historii Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Krakowie 1925-1965. Zeszyty Naukowe WSE w Krakowie, nr 29, Kraków, Wydaw. WSE w Krakowie 1965 r.

Czas [krakowski]; 1 i 3 październik 1925 r. Małopolska Biblioteka Cyfrowa

Głowiński Tomasz: Feliks Młynarski 1884-1972. Wrocław: Wydaw. T. Głowiński, 2012.

Grabiński Tadeusz, Paszek Zbigniew: Jubileusz 75-lecia Akademii Ekonomicznej w Krakowie. Kraków: Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej, 2002.

Pęczalska Maria: Badanie i ocena warunków przechowywania zbiorów bibliotecznych w magazynach Biblioteki Głównej Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Krakowie. Praca magisterska pod kierunkiem doc. Leonarda Litewki, Kraków 1970.

Steczkowski Jan: Rodowód Akademii Ekonomicznej w Krakowie: wspomnienia sprzed przeszło 50 lat prof. zw. dr. hab. inż. Jana Steczkowskiego. Kraków: [s.n.], 2006.

Statut Akademii Handlowej w Krakowie. Kraków: AH, 1939.

Inne źródła:

Akta osobowe pracowników BG UEK: Sekretariat Dyrektora BG UEK, Dział Kadr, Archiwum UEK, Muzeum Uczelni

Biblioteka Główna; Historia Biblioteki: Wycinki prasowe. Dokumenty życia społecznego – varia. Teczki nr I-VII będąca własnością Oddziału Informacji Naukowej BG UEK oraz koperty ze zdjęciami autorstwa A. Łochmańczyka

Dziennik Czynności 1948-1949. Na prawach rękopisu. Dokument będący własnością Oddział Informacji Naukowej BG UEK

Kronika Uczelni 1977 – (…). Notki i wycinki prasowe. Teczka (bez nr ) będąca własnością Oddziału Informacji Naukowej BG UEK

Księgi Inwentarzowe wydawnictw zwartych i ciągłych (od roku 1925)

Składy osobowe pracowników za lata 1963-2014

Sławińska Anna: Wspomnienia starej bibliotekary. Rękopis w posiadaniu autora. Kraków 2012

Strona domowa BG UEK; link poświęcony rozwojowi Biblioteki Głównej: http://kangur.uek.krakow.pl/?q=o-nas/nasza-biblioteka oraz strony pokrewne

Ustne bądź pisemne przekazy dot. historii BG; relacje Adama Markowskiego, Anny Sławińskiej, Barbary Linhart, Elżbiety Ustarbowskiej, Pawła Żukrowskiego, Jadwigi Worytkiewicz, Mariusza Jeziorka, Aureliusza Potempy, Jadwigi Pudełko i innych

Zasób fotografii (aut. Aleksander Łochmańczyk i in.) dotyczących biblioteki. Teczka (bez nr ) będąca własnością Oddziału Informacji Naukowej BG UEK

© 2009 Biblioteka Główna UEK