Ochrona przed spamem - nie otwieraj

nr 1(47)/2016
ISSN 2082-5005
Biuletyn Informacyjny Biblioteki Głównej UEK
nr 1(47)/2016
Tradycja wydawania biuletynów informacyjnych w naszej Bibliotece sięga lat siedemdziesiątych XX wieku. Elektroniczny Biuletyn Informacyjny Biblioteki Głównej Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie jest kontynuacją Biuletynu Informacyjnego Biblioteki Głównej Akademii Ekonomicznej w Krakowie, a jeszcze wcześniej "Biuletynu Informacyjnego" drukowanego w latach 1993-1997. Ukazuje się dwa razy w roku. Publikujemy w nim artykuły informacyjne, komunikaty o nabytkach Biblioteki (stałe rubryki nowości), sprawozdania z konferencji, z prac Rady Bibliotecznej oraz ciekawostki.

Herbert Alexander Simon (1916-2001)

Większość podejmowanych przez ludzi decyzji indywidualnych lub organizacyjnych
sprowadza się do znajdowania i wyboru decyzji zadowalających,
jedynie w wyjątkowych przypadkach sprowadza się
do znajdowania i wyboru decyzji optymalnych.

(H. Simon: Teoria organizacji, 1958)

Herbert Alexander Simon, amerykański ekonomista, socjolog, informatyk i psycholog (czasami określany jako "polihistor"); laureat Nagrody Turinga (1975) i Nagrody Nobla z ekonomii (1978).

Urodził się 15 czerwca 1916 roku w Milwaukee w stanie Wisconsin w USA. Studiował w Chicago na tamtejszym Uniwersytecie. Rozwinął wówczas swoje zainteresowania dotyczące podejmowania decyzji w organizacjach. Po ukończeniu studiów, w latach 1939 do 1942, Herbert Simon działał jako dyrektor grupy badawczej na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley, która rozpatrywała kwestie działań operacyjnych w dziedzinie administracji komunalnej. W tym czasie postanowił przygotować rozprawę doktorską na temat podejmowania decyzji w administracji – doktorat uzyskał na Uniwersytecie Chicago w 1946 roku. Po ukończeniu badań w Berkeley w 1942 roku H. A. Simon rozpoczął pracę w Illinois Institute of Technology, gdzie był profesorem nauk politycznych (1942-1949). Regularnie uczęszczał także na spotkania Komisji Cowlesa, na których poznał wielu ekonomistów. W ten sposób uzupełniał swoją edukację w zakresie ekonomii. Trzy lata po doktoracie został profesorem Uniwersytetu Carnegie Mellon w Pittsburgu (stan Pensylwania). Prowadził wykłady z administracji do roku 1961, później administracji i psychologii, a następnie od roku 1965 z psychologii i informatyki. Był założycielem Graduate School of Industrial Administration w Pittsburghu. Głównym celem powstałej szkoły było propagowanie wśród kadr biznesowych wiedzy z ekonomii i socjologii. W tym czasie wchodziły techniki komputerowe w zarządzaniu. Zaangażował się w rozwój technik dynamicznego programowania, tzw. zasady decyzji liniowych. W okresie 1950-1955 H.A. Simon zajmował się ekonomią matematyczną i wraz z D. Hawkinsem opracował tzw. teoremat Hawkinsa-Simona dotyczący wymogu dodatnich wartości rozwiązania modelu input-output. Miał również znaczny wkład w zakresie badań nad sztuczną inteligencją.[1],[2]

Wyrazem uznania wybitnych osiągnięć naukowych Herberta A. Simona było przyjęcie go w 1967 roku w poczet członków Amerykańskiej Krajowej Akademii Nauk, a także przyznanie nagród przez Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne i Towarzystwo Techniki Komputerowej (nagroda im. A.M. Turinga).

W 1978 roku osiągnął szczyt swojej kariery otrzymując Nagrodę Nobla w dziedzinie nauk ekonomicznych. Szwedzka Królewska Akademia Nauk w uzasadnieniu swej decyzji podkreśliła: „ (...) pionierski wysiłek w badaniu procesów podejmowania decyzji w organizacjach gospodarczych". Przyznanie Nagrody Nobla H. A. Simonowi było pewnym ewenementem, „ (...) ponieważ uhonorowany został nie ekonomista sensu stricto, ale przedstawiciel nowej dyscypliny - teorii organizacji i zarządzania".[3]

Herbert Simon jest autorem licznych publikacji cenionych przez ekonomistów. Nagrodę Nobla, którą otrzymał zawdzięcza przede wszystkim Administrative Behavior. A Study of Decision-Making Process in Administrative Organization, pracy opublikowanej w roku 1947, a następnie rozszerzonej w 1957 i 1976 roku. Tematem rozważań była analiza zachowań i procesów poznawczych podejmowania racjonalnych wyborów człowieka, tj. podejmowania decyzji. W wystąpieniu profesor Sune Carlson, z okazji przyznania Herbertowi Simonowi Nagrody Nobla, powiedział m.in. „W swojej epokowej książce Administrative Behavior, która ukazała się w 1947 roku i została przetłumaczona na kilkanaście języków, jak również spowodowała liczne inne opracowania, Simon przedstawia spółkę jako system fizycznych, osobowych i społecznych elementów, złączonych ze sobą siecią wzajemnych powiązań współpracu-jących ze sobą swych członków dla osiągnięcia wspólnego celu. W celu utrzymania się i rozwoju, przedsiębiorstwa winny dążyć do równowagi nie tylko w stosunku do zewnętrznego świata (to znali już od dawna ekonomiści, lecz także do równowagi wewnętrznej pomiędzy różnymi występującymi elementami w swojej organizacji. Simon odrzuca przypuszczenia klasycznej teorii przedsiębiorstwa, jakoby przedsiębiorcy w postępowaniu racjonalnym zmierzali wyłącznie do maksymalizacji zysku. W to miejsce wyciąga wniosek z psychologii o konieczności uczenia się skomplikowanych prawideł wyboru, a także znaczenia pamięci i zdolności liczenia się z podejmowaniem decyzji. Zastępuje przedsiębiorcę z klasycznej szkoły, pewną liczbą współpracujących ze sobą decydentów, których zdolności racjonalnego działania są jednak ograniczone brakiem wiedzy o pełnych konsekwencjach ich decyzji, jak i o skutkach osobowych oraz społecznych. Ponieważ tacy decydenci nie potrafią wybrać lepszej alternatywy, jak to potrafi klasyczny przedsiębiorca, dlatego winni oni zadowalać się wystarczającą alternatywą. Dlatego przedsiębiorstwa dążą nie do maksymalnych zysków lecz do wyszukiwania dających się zaakceptować rozwiązań ostrych problemów. Oznacza to, że pewna liczba celów częściowo sprzecznych ze sobą, może być osiągnięta w tym samym czasie. W takiej sytuacji każdy decydent usiłuje znaleźć rozwiązanie problemów zadowalające własny zespół, biorąc pod uwagę, w jaki sposób rozwiązują inni decydenci swoje problemy. Teoria Simona i jego obserwacje nad podejmowaniem decyzji w organizacjach gospodarczych mają zastosowanie do systemów i technik planowania, opracowania budżetu i kontroli w handlu i administracji publicznej. Są też doskonałą podstawą przeprowadzania badań empirycznych. Nowoczesne badania nad ekonomiką przedsiębiorstw i administracją opierają się do dzisiaj w szerokiej mierze na ideach Simona” [4]

Drugą ze znanych prac Herberta Simona jest Organizations napisana wspólnie z G. Marchem 1958), w której zgodnie z najnowszymi koncepcjami psychologicznymi, przedstawiona jest teza autorów, że człowiek w większości przypadków nie podejmuje wyborów optymalnych, jedynie decyzje zadowalające, zwłaszcza gdy problem okazuje się dosyć trudny. Ograniczona racjonalność przy podejmowaniu decyzji wynika także z braku dostępu do pełnej informacji, której uzyskanie byłoby bardzo kosztowne.

H. A. Simon wyróżnił dwa rodzaje ludzi, którzy reprezentują odmienny sposób podejmowania decyzji:

  1. człowiek ekonomiczny, który kieruje się racjonalnością i działa zgodnie z zasadami teorii ekonomii, biorąc pod uwagę czynniki zewnętrzne,
  2. człowiek organizacji, który dokonuje wyborów zadowalających (satysfakcjonujących). [5]

Herbert Simon zmarł w wieku 84 lat 9 lutego 2001 roku w Pittsburghu. Podczas swojego życia dał się poznać nie tylko jako wysokiej klasy naukowiec, ale też jako skromny człowiek, który zajmował się swoją pasją. W 2004 roku powstała publikacja p.t. Models of a Man: Essays in Memory of Herbert A. Simon. - zbiór krótkich esejów napisanych przez ponad czterdziestu autorów, którzy przyjaźnili się z Profesorem i współpracowali z nim. Pomysł wydania tego dzieła powstał na Uniwersytecie Carnegie Mellon w Pittsburgu ku czci Noblisty. [6]

Do ważniejszych publikacji H. A. Simona można zaliczyć następujące:

  • Administrative Behavior. A Study of Decision Making Processes in Administrative Organizations, 1947; wydanie polskie p.t.: „Działanie administracji: proces podejmowania decyzji w organizacjach administracyjnych”, 1976 (dostęp w BGUEK).
  • Fundamental Research in Administration, 1953.
  • Models of Man, 1957. (dostęp w BGUEK)
  • Public Administration, 1950.
  • Organizations (z J. G. March), 1958; wydanie polskie p.t.: "Teoria organizacji", 1964. (dostęp w BGUEK)
  • The New Science of Management Decision, 1960; wydanie polskie p.t.: Podejmowanie decyzji kierowniczych: nowe nurty, 1982 (dostęp w BGUEK)
  • Essays on the Structure of Social Science Models, (z A. Ando oraz F. M. Franklin), 1963. (dostęp w BGUEK)
  • Human Problem Solving (z A. Newell), 1972.
  • Rationality as Process and as Product of Thought, American Economic Review 1978. [Dokument elektroniczny] (dostęp w BGUEK w bazie EconLit with Full Text)
  • On the Behavioral and Rational Foundations of Economic Dynamics, Journal of Economic Behavior & Organization 1984.
  • Rationality in Psychology and Economics, Journal of Business 1986. [Dokument elektroniczny] (dostęp w BGUEK w bazie JSTOR)
  • Organizations and Markets, Journal of Economic Perspectives 1991. [Dokument elektroniczny] (dostęp w BGUEK w bazie EconLit with Full Text)
  • Models of My Life (autobiografia), 1991.
  • H. A. Simon, Formułowanie, wynajdywanie i rozwiązywanie problemów w projektowaniu (tłum. K. Frieske), w: Projektowanie i systemy. Zagadnienia metodologiczne dyscyplin praktycznych, red. W. Gasparski, D. Miller, wspł. A. Strzałecki, tom XII, 1990.
  • H. A. Simon, Podejmowanie decyzji w biznesie i administracji, (tłum. A. Sobolewska), 2007.
  • Theories of Decision-making in Economics and Behavioral Science, American Economic Review 1959. [Dokument elektroniczny] (dostęp w BGUEK w bazie EconLit with Full Text)

Przypisy:

  1. Nagrody Nobla w dziedzinie ekonomii 1969-2009: praca zbiorowa pod red. Józefa Misala, Radom 2011, s. 125-130
  2. Martyniak Z.: Herbert Aleksander Simon (1916-2001), Organizacja i Kierowanie 2001, nr 1, s. 125-129.
  3. Nagrody Nobla w dziedzinie ekonomii 1969-2009 …, op.cit.
  4. Bomski T.: Herbert A. Simon: laureat Nagrody Nobla w dziedzinie ekonomii za rok 1978, Wektory 1987, nr 5-6, s. 83-84 za: Speech by Professor Sune Carlson of Royal Academy of Sciences w: Le prix memoire D'Alfred Nobel en 1978, s. 267-268, tłum. W. Pertek
  5. Nagrody Nobla w dziedzinie ekonomii 1969-2009 …, op.cit.
  6. M. Augier, J. March (eds.), Models of a Man: Essays in Memory of Herbert A. Simon, Cambridge 2004. [Dokument elektroniczny] eBook Collection (EBSCOhost)

Lucyna Janas

© 2009 Biblioteka Główna UEK