Ochrona przed spamem - nie otwieraj

nr 1(39)/2012
ISSN 2082-5005
Biuletyn Informacyjny Biblioteki Głównej UEK
nr 1(39)/2012
Tradycja wydawania biuletynów informacyjnych w naszej Bibliotece sięga lat siedemdziesiątych XX wieku. Elektroniczny Biuletyn Informacyjny Biblioteki Głównej Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie jest kontynuacją Biuletynu Informacyjnego Biblioteki Głównej Akademii Ekonomicznej w Krakowie, a jeszcze wcześniej "Biuletynu Informacyjnego" drukowanego w latach 1993-1997. Ukazuje się dwa razy w roku. Publikujemy w nim artykuły informacyjne, komunikaty o nabytkach Biblioteki (stałe rubryki nowości), sprawozdania z konferencji, z prac Rady Bibliotecznej oraz ciekawostki.

Program Erasmus i bibliotekarz,
czyli słów kilka o harmonii funkcjonalności i formy fińskiego podwórka

W maju b.r. miałam możliwość uczestniczyć w programie Erasmus dla pracowników administracyjnych, którego celem jest doskonalenie kompetencji zawodowych, poszerzanie wiedzy w danej dziedzinie, udział w szkoleniach itp. Myślę, że nie będzie przesadą, jeśli na wstępie podkreślę prawdziwość niniejszych założeń. Wyjazd do biblioteki uniwersyteckiej Tritonia Library w miejscowości Vaasa na zachodnim wybrzeżu Finlandii, w regionie Ostrobothnia, w dniach 28.05-3.06.2012, zaznaczył się jako ważny punkt na mapie moich bibliotekarskich poszukiwań.

Podczas czterech dni szkolenia, które polegało na aktywnym uczestniczeniu w spotkaniach z różnymi pracownikami biblioteki, czyli niekończącej się wymianie zdań i opowieści, zwiedzaniu wszystkich kątów książnicy, udało mi się także poznać smak fińskich białych nocy... Przetransportowanie się na północ Europy na tych kilka dni, okazało się nie lada wysiłkiem.

Vaasa to miasto uniwersyteckie (ok. 12.000 studentów), założone przez Karola IX - króla Szwecji na początku XVII wieku, które słynie jako najbardziej słoneczna miejscowość z całej Finlandii, z najstarszej biblioteki publicznej w kraju (1794), z najniższego wskaźnika bezrobocia, z rozwiniętego przemysłu energetycznego, archipelagu Kvarken wpisanego na Światową Listę Dziedzictwa Naturalnego UNESCO oraz oczywiście z Tritonia Library!

Pierwszy dzień w bibliotece – czyli ogólna prezentacja Tritonia Library

Biblioteka Tritonia stanowi przykład jednostki międzywydziałowej, co więcej - międzyuczelnianej, gdyż od 2001 roku obsługuje 3 uniwersytety: University of Vaasa, Abo Akademi University in Vaasa (Turku), Hanken School of Economics in Vaasa (Helsinki), a od 2010 dodatkowo dwie uczelnie techniczne: Vaasa University of Applied Sciences, Novia University of Applied Sciences in Vaasa & Pietarsaari (w sumie 5 uczelni wyższych). Warto tutaj wspomnieć o tym, iż przygotowania do połączenia kolekcji 5 bibliotek zostały zapoczątkowane już w 1984 roku.

Tritonia, mimo iż jest biblioteką naukową, uniwersytecką, to udostępnia swoje zbiory i usługi wszystkim zainteresowanym. Nazwa Tritonia wywodzi się od Trytona, syna Posejdona z greckiej mitologii, wskazując na bliskie usytuowanie wobec pana mórz. Budynek biblioteki ukończony w 2001 roku leży nad brzegiem Bałtyku, dając szansę pracownikom i użytkownikom na wypłynięcie poza wszelkie granice poznania...

Struktura organizacyjna

Na czele piramidy plasuje się Rada, a następnie dyrektor wspierany przez dwa ciała doradcze: zespół kierowniczy oraz formalne spotkania wszystkich pracowników biblioteki [2 spotkania w roku]. Na kolejnym szczeblu zależności widnieją kierownicy działów: 1) edukacji i usług informacyjnych [edu-lab, alfabetyzm informacyjny, szkolenia, kolekcje], 2) usług bibliotecznych [wypożyczalnia, wypożyczalnia międzybiblioteczna, bazy danych, gromadzenie i katalogowanie, strona www], 3) pion administracji [zarządzanie danymi, komunikacja]. Pracownicy biblioteki są zatrudniani przez 5 różnych instytucji: University of Vaasa - 26,5; Abo Akademi University in Vaasa - 8,5; Vaasa UAS - 7; Novia UAS in Vaasa -4; Hanken School of Economics in Vaasa - 2. 

Patrząc na bibliotekę okiem statystyka, można dostrzec następujące ciągi liczbowe (w 2011 roku):

Rekordy w katalogu bibliotecznym342.598 (dla drukowanych tytułów)
Wypożyczenia + prolongaty117.441 + 523.895
Wizyty w bibliotece313.000
Zarejestrowani użytkownicy34.085
Pracownicy48 etatów
Kolekcja10.000 km półek wypełnionych zbiorami

Struktura przestrzenna

Budynek Tritonia Library stanowi przykład typowej współczesnej architektury fińskiej, która charakteryzuje się minimalizmem, prostotą i skromnością. Bryła biblioteki wkomponowana w serce pofabrycznej dzielnicy wyspy Palosaari, a obecnie kampusu University of Vaasa, składa się z dwóch głównych elementów, tworzących harmonijną i funkcjonalną całość. Skąpana w bieli, szkle i cegle wydaje się tajemniczym schronem, otwartym - ze względu na przeszklenie jednej ze stron budynku, jednocześnie zamkniętym, dającym poczucie bezpieczeństwa - z powodu wyróżniającej się wieży, mieszczącej gabinety naukowców, pracowników biblioteki.

Po przekroczeniu progów biblioteki, użytkownik znajduje się w holu wyposażonym w portiernię, pokój przeznaczony na samoobsługową szatnię oraz kawiarnię Oskar serwującą ciepłe i zimne napoje oraz przegryzki.

Obszar wolnego dostępu wraz ze stanowiskami dyżurujących oddzielony jest przeszkloną ścianą działową. Przejście przez szklane drzwi i bramkę, z wbudowanym sygnalizatorem alarmowym, pozwala na samodzielne korzystanie w ciszy ze wszystkich zbiorów Biblioteki.

Użytkownik może (ale nie musi) skorzystać z informacji bezpośredniej od bibliotekarzy dyżurujących przy stanowiskach wypożyczeń, gdyż na każdym piętrze znajdują się self-checki, a przy wejściu prosta wrzutnia bez systemu RFID.

Układ zbiorów w formie otwartego magazynu na czterech poziomach biblioteki podyktowany jest podziałem wg dziedzin nauki oraz UKD. Na najwyższym (4) piętrze czytelnik znajdzie książki i czasopisma z nauk społecznych, prawa, pielęgniarstwa oraz kolekcję specjalną - kolekcję publikacji Komisji Europejskiej; na 3 piętrze króluje ekonomia i biznes, technologia i inżynieria, statystyka (oraz specjalista informacji naukowej na dyżurze w godzinach: 11-17); na 2 piętrze – czyli poziomie 0, gdzie znajduje się wejście główne oraz punkty informacji i wypożyczeń, ułożono podręczniki; na najniższym poziomie zlokalizowano zbiory z zakresu języków obcych, literatury, komunikacji, edukacji, psychologii, prace dyplomowe, otwarty magazyn czasopism do 2005 roku oraz kolekcje specjalne plus trzy witryny wystawowe.

Z każdym niższym poziomem przestrzeń jest zwiększana poprzez wystające uskokowo balkony, ustawione w stronę przeszklonej ściany z widokiem na zatokę. Biurka i stanowiska komputerowe rozlokowane są głównie na balkonach oraz w centralnej części regałów.

Czytelnicy mają możliwość chowania wypożyczonych materiałów bibliotecznych na noc do mobilnej szafki, która wyglądem przypomina zgrabny szafko-wózek.

W bibliotece znajdują się tzw. sale do pracy grupowej z zapleczem komputerowym na wynajem dla studentów (10 pokoi). Istnieje system bezpłatnej rezerwacji elektronicznej na czas maksymalnie 2 godzin. Dodatkowo, biblioteka dysponuje 3 salami dydaktycznymi, wyposażonymi w sprzęt komputerowy oraz ekrany do telekonferencji.

Nie wszystkie zbiory Tritonia Library znalazły schronienie pod jednym dachem. W dwóch dzielnicach miasta wciąż funkcjonują oddziały przy uczelniach technicznych, które dopiero w 2010 roku dołączyły do głównej biblioteki naukowej w Vaasa.

Pracownicy Tritonia, po 11-letnim okresie współpracy, dostrzegają znacznie więcej zalet, niż wad wynikających z modelu klastrowego, takich jak: bogatsza i bardziej różnorodna kolekcja, wspólny katalog, jedna karta biblioteczna, zwiększenie liczby wypożyczeń międzybibliotecznych, dwujęzyczna obsługa czytelnika, łatwiejsza zastępowalność pracowników w miarę potrzeb, wzrost znaczenia na arenie akademickiej. Wyzwaniem pozostaje wciąż praca nad ujednoliceniem systemów HR oraz siatki wynagrodzeń, jak również odrębność licencji na źródła elektroniczne udostępniane w bibliotece dla poszczególnych szkół wyższych.

Dzień drugi – usługi i organizacja procesów bibliotecznych

Tritonia Library gromadzi książki, czasopisma w wersji drukowanej oraz elektronicznej. Największy procent budżetu dzielonego przez 5 szkół wyższych, przeznaczony jest na portale baz danych z pełnotekstowymi artykułami i e-bookami. Od 2005 roku narodowy portal Nelli stanowi gateway (wyszukiwarkę) we wszystkich źródłach informacji dostępnych w bibliotece. Jedynym minusem jest to, że studenci i pracownicy konkretnej uczelni mogą skorzystać spoza kampusu tylko z tych źródeł, które opłaciła ich instytucja macierzysta.

Biblioteka prowadzi aktywną wymianę międzybiblioteczną (za darmo dla pracowników, a dla studentów piszących prace dyplomowe do kwoty 50 Euro).

Należy tutaj wspomnieć o rozwiązaniu fińskim podyktowanym przez Bibliotekę Narodową, niezależnie od której funkcjonuje instytucja Biblioteki Narodowego Repozytorium. Repozytorium zostało założone w 1989 roku jako wspólna instytucja dla wszystkich bibliotek w Finlandii, co pozwoliło na najbardziej ekonomiczny sposób przechowywania materiałów bibliotecznych. Dzięki temu zmniejsza się potrzeba budowania przestrzeni dla zbiorów bibliotecznych, a ich kontrola staje się łatwiejsza. Materiał przechowywany w magazynach Biblioteki Narodowego Repozytorium jest odbierany jako transfer z fińskich bibliotek i staje się jej własnością.

Biblioteka jako jednostka wspierająca procesy nauczania, kształcenia i rozwoju osobistego prowadzi Edu-lab, czyli laboratorium specjalistów odpowiedzialnych za przygotowanie kursów tradycyjnych i zdalnych, na platformie moodle dla wszystkich kategorii użytkowników. Oferta szkoleń jest bogata, od jednorazowych po kilkumiesięczne, zakończone egzaminem. W Edu-lab owocnie współpracują specjaliści informacji naukowej, pedagodzy oraz informatycy. Zajęcia na różnych poziomach zaawansowania cieszą się ogromną popularnością i wymagają wcześniejszego zapisania się w elektronicznym kalendarzu. Naukowcy zyskują dodatkowe umiejętności w posługiwaniu się nowymi mediami, a studenci zdobywają kolejne stopnie wtajemniczenia w wirtualnym labiryncie informacji.

Zajęcia dla studentów pierwszego roku polegają na wycieczce po bibliotece, czyli zaznajomieniu użytkownika z systemem rozmieszczenia zbiorów, korzystania z katalogu komputerowego, tak, aby w przyszłości student mógł samodzielnie skorzystać z pełnej oferty, także z dodatkowych szkoleń, sal na wynajem itd. Semestralne kursy oferowane przez Edu-lab mają przypisane punkty ECTS.

Dodatkowym wyjściem naprzeciw potrzebom użytkowników było otwarcie biblioteki 24 godziny na dobę przez 7 dni w tygodniu (nocami – bez pracowników biblioteki). Po kilku miesiącach zgłoszono problem nielegalnego zamieszkiwania przez studentów (infrastruktura łazienek pozwalała także na wzięcie prysznica).

Specjaliści od informacji naukowej oferują indywidualne godzinne spotkanie za wcześniejszą rezerwacją online. Dzięki temu, bibliotekarz ma możliwość przygotowania się na szczegółowy temat.

Istnieje także dyżur telefoniczny, informacja jest udzielana od poniedziałku do piątku w godzinach pracy, od 10 do 17.

Procesy biblioteczne

Gromadzenie i katalogowanie zbiorów zostało podzielone między prawie wszystkich bibliotekarzy. W praktyce wygląda to w ten sposób, że bibliotekarze dziedzinowi, stanowiący przewagę pracowników, są odpowiedzialni za pozyskiwanie nowości z danej dziedziny za porozumieniem z kadrą dydaktyczną danej uczelni (służą temu spotkania formalne z przedstawicielami katedr, formularze elektroniczne wysyłane 2 razy do roku oraz ewaluacja zbiorów przez przedstawicieli danej dziedziny). Do tej samej osoby będzie także należało opracowanie rzeczowe. Pozostali bibliotekarze zajmują się opracowaniem formalnym. Tritonia Library korzysta z oprogramowania Voyager firmy ExLibris.

W bibliotece zatrudnione są dwie osoby na etacie tłumaczy językowych. Katalogowanie, jak i obsługa użytkownika, gwarantowana jest przynajmniej w 2 językach: po fińsku i szwedzku (katalogowanie) oraz często po angielsku (www i opis pomieszczeń).

Bibliotekarze nie opracowują baz danych, ani nie uczestniczą w dokumentacji dorobku naukowców 5 instytucji. Istnieje formularz elektroniczny na stronie biblioteki, który pozwala na samodzielne uzupełnienie rekordu i podpięcie pdf z pracą magisterską oraz licencjacką, (stopień wyższy od mgr, a przed dr), obronioną na University of Vaasa (od 2000 r., oraz z 1998, 1995 r.). Autor pracy ma prawo ograniczyć dostępność pełnego tekstu do terenu kampusu. Publikacje naukowe uniwersytetów o profilu technicznym z całej Finlandii są dostępne za darmo w pełnym tekście, na platformie: www.theseus.fi, co zapewniła Konferencja Rektorów Fińskich Uniwersytetów Technicznych.

Obsługa czytelnika

Dyżury na poziomie 2. (wypożyczenia) oraz na poziomie 3. (punkt informacji naukowej) są rozpisane w skali roku na wszystkich pracowników, w zależności od ich specjalizacji zawodowej i kompetencji w zakresie wyszukiwania w źródłach elektronicznych. Bibliotekarze obejmują dyżury od 2 do 3 godzin kilka razy w miesiącu, co nie powoduje żadnego obciążenia, lecz daje szansę urozmaicenia zakresu czynności i co najważniejsze, bezpośredniego kontaktu z użytkownikiem.

Dzień trzeci – PR oraz promocja

Biblioteka w b.r. zainaugurowała swoją obecność na regionalnych targach książki, reklamując swoje usługi oraz prezentując kolekcje e-książek na czytnikach Amazon Kindle. Codzienna promocja polega na aktywnym powiadamianiu użytkowników poprzez media społecznościowe (Facebook, Twitter), na stronie www, poprzez listy mailingowe oraz przede wszystkim, na drodze regularnych zajęć szkoleniowych adresowanych zarówno do naukowców, jak i studentów. Okresowo przeprowadzane są ankiety w formie elektronicznej w celu ewaluacji oferty źródeł elektronicznych przez dydaktyków.

Niecodzienną aktywność prowadzą bibliotekarze przy okazji świąt: w grudniu częstując studentów piernikami oraz organizując happeningi w stylu występów dziecięcego chóru w przebraniach aniołów.

Pracownicy biblioteki dbają o dobry wizerunek także wewnątrz samej instytucji. Dzięki nieformalnym spotkaniom, raz w miesiącu, informują się nawzajem o bieżących problemach, pomysłach innowacji systemu pracy. Tritonia Library od kilku lat bierze aktywny udział w wymianie Erasmus odwiedzając zagraniczne biblioteki oraz przyjmując gości z zagranicy.

Dzień czwarty – prezentacja Biblioteki Głównej UEK, dyskusja i podsumowanie na łonie natury

Ostatni dzień w Tritonia Library rozpoczął się od wygłoszenia prezentacji na temat naszej Biblioteki na spotkaniu z fińskimi bibliotekarzami. W przyjaznej atmosferze podzieliłam się naszymi sukcesami, co wywołało szczere zaciekawienie. Ostatecznie zadeklarowano chęć rewizyty.

Druga część programu zawierała same przyjemności: uroczysty lunch w towarzystwie Kierownika Biura ds. Współpracy z Zagranicą Vaasa University of Applied Sciences (Tuija Tammi), kierownika ds. usług bibliotecznych (Marita Ahola) oraz bibliotekarza (Hanna Erkinheimo) oraz wycieczkę do muzeum i rezerwatu Kvarken. Archipelag z morenami polodowcowymi, rybackmi chatami, bogatą florą i fauną został mi w pamięci jak piękny pożegnalny obrazek z fińskiej pocztówki ...

Katarzyna Bilińska

© 2009 Biblioteka Główna UEK