Ochrona przed spamem - nie otwieraj

nr 1(52)/2019
ISSN 2082-5005
Biuletyn Informacyjny Biblioteki Głównej UEK
nr 1(52)/2019
Tradycja wydawania biuletynów informacyjnych w naszej Bibliotece sięga lat siedemdziesiątych XX wieku. Elektroniczny Biuletyn Informacyjny Biblioteki Głównej Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie jest kontynuacją Biuletynu Informacyjnego Biblioteki Głównej Akademii Ekonomicznej w Krakowie, a jeszcze wcześniej "Biuletynu Informacyjnego" drukowanego w latach 1993-1997. Ukazuje się dwa razy w roku. Publikujemy w nim artykuły informacyjne, komunikaty o nabytkach Biblioteki (stałe rubryki nowości), sprawozdania z konferencji, z prac Rady Bibliotecznej oraz ciekawostki.

James M. Buchanan Jr. (1919–2013)

James M. Buchanan Jr. (1919–2013) – amerykański ekonomista i politolog, przedstawiciel nowej ekonomii politycznej (teorii wyboru publicznego), laureat Nagrody Banku Szwecji im. Alfreda Nobla w dziedzinie ekonomii w 1986 roku „za stworzenie umownych i konstytucyjnych podstaw teorii podejmowania decyzji gospodarczych i politycznych” [1].

Studiował w University of Tennessee. W 1948 r. doktoryzował się w University of Chicago (był uczniem znakomitego ekonomisty Franka H. Knighta) broniąc dysertację „Fiscal Equity in a Federal State”. W młodości wykazywał sympatię dla idei socjalizmu, zmienił jednak preferencje polityczne pod wpływem kontaktów ze środowiskiem ekonomicznym uniwersytetu w Chicago.

Większość swojego życia akademickiego uczony spędził w Wirginii w University of Virginia, University of California (Los Angeles), następnie Virginia Polytechnic Institute, a ostatnio w George Mason University w Fairfax. W 1969 roku Buchanan został pierwszym dyrektorem Center for the Study of Public Choice, grupującego naukowców, którzy dążyli do przywrócenia ekonomii jej społecznego wymiaru. Był prezesem Southern Economic Association w 1963 roku i Western Economic Association w 1983 i 1984 roku, a także wiceprezesem American Economic Association w 1971 roku. Był członkiem wielu towarzystw naukowych, wyróżniony został także w świecie akademickim tytułem doktor honoris causa (m.in. uczelni niemieckich i szwajcarskich).

W swoich badaniach „ ...wskazywał na złożoność motywów, jakimi kierują się władze publiczne podejmując decyzje ekonomiczne. Zbudował teorię funkcjonowania władz politycznych, przyjmując za jej podstawę obraz życia gospodarczego zaproponowany przez Adama Smitha i uważany do chwili obecnej za trafny” [2].

Inspirowany twórczością Knuta Wicksella, wspólnie z Gordonem Tullockiem stworzył podstawy teorii wyboru publicznego (public choice). Do badań ekonomicznych włączył rozważania o podejmowaniu decyzji politycznych. Utrzymywał, że pierwszym instynktem człowieka jest podejmowanie decyzji na podstawie własnego interesu. Buchanan traktował państwo jako produkt umowy zawartej między obywatelami, którzy w pewien sposób chcą maksymalizować ogólną użyteczność działań. Wprowadził pojęcie ekonomii konstytucyjnej (constitutional economics), dziedziny z pogranicza ekonomii i politologii, która określa zachowania ekonomiczne w ramach zasadniczych regulacji prawnych.

James M. Buchanan był przeciwnikiem keynesizmu, między innymi dlatego, że opowiadał się za zrównoważonym budżetem. Uznawał go za formę kontroli społeczeństwa nad władzą publiczną.

Zajmował się także badaniami nad długiem publicznym, deficytem budżetowym, subiektywną naturą kosztów, społeczną alokacją zasobów oraz teorią polityki.

W chwili otrzymania Nagrody Nobla dorobek naukowca znany był głównie w Stanach Zjednoczonych. Wyróżnienie noblowskie przyczyniło się do upowszechnienia zawartych w jego dziełach tez, również w innych częściach świata.

Wśród głównych publikacji zwartych Buchanana można wymienić m.in [3] .:

  1. Fiscal Theory and Political Economy (1960),
  2. The Calculus of Consent: Logical Foundations of Constitutional Democracy (razem z G. Tullockiem, 1962),
  3. Public Finance in Democratic Process. Fiscal Institutions and Individual Choice (1967); wydanie polskie p.t.: "Finanse publiczne w warunkach demokracji. Systemy fiskalne a decyzje indywidualne" (1997),
  4. The Demand and Supply of Public Goods (1968),
  5. Cost and Choice. An Enquiry of Economic Theory (1969),
  6. Theory of Public Choice. Political Applications of Economics (1972),
  7. The Limits of Liberty. Between Anarchy and the Leviathan (1975),
  8. Freedom in Constitutional Contract. Perspective of a Political Economist (1977),
  9. Democracy in Deficit. The Political Consequences of Lord Keynes (1977),
  10. The Power of Tax. Analytic Foundations of a Fiscal Constitution (1980),
  11. Liberty, Market and State (razem z G. Brennanem, 1985).

Lucyna Janas


  1. Wykład wygłoszony na uroczystości wręczenia Nagrody Nobla w dniu 8 grudnia 1986 roku - według https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/1986/buchanan/lecture/ - nosił tytuł „The Constitution of Economic Policy" („Jak tworzy się polityka ekonomiczna")
  2. James M. Buchanan. // W: Nobliści z ekonomii 1969-2018: poglądy laureatów w zarysie / Leszek Jerzy Jasiński. - Warszawa: Wydawnictwo Key Text, 2018. – s. 109-111.
  3. https://bazybg.uek.krakow.pl/nobel/
© 2009 Biblioteka Główna UEK