Plan S / Polityka NCN

Plan S to zestaw wytycznych dotyczących otwartego dostępu do publikacji naukowych. Został opracowany przez cOAlition S – inicjatywę agencji i fundacji finansujących badania naukowe, wspieranych przez Komisję Europejską oraz Europejską Radę ds. Badań Naukowych (ERC). Od samego początku członkiem tej koalicji jest Narodowe Centrum Nauki.

Celem Planu S było doprowadzenie do tego, aby od 2021 roku wszystkie publikacje naukowe powstałe dzięki środkom pochodzącym z publicznych lub niepublicznych grantów były publikowane w otwartych czasopismach, na otwartych platformach lub były natychmiast udostępniane w otwartych repozytoriach bez embarga czasowego.

10 podstawowych zasad przyjętych w Planie S

1

Autor lub jego instytucja zachowuje prawa autorskie do publikacji. Wszystkie publikacje bezwzględnie muszą być publikowane na licencji otwartej, najlepiej na licencji Crearive Commons Attribution (CC BY 4.0).

2

Instytucje finansujące badania opracowują wysokiej jakości kryteria i wymagania dotyczące usług oferowanych przez otwarte czasopisma, otwarte platformy czy otwarte repozytoria.

3

W przypadku gdy jeszcze nie istnieją wysokiej jakości czasopisma otwarte, instytucje finansujące zapewnią wsparcie procesu ich powstawania i tworzenia.

4

W sytuacji gdy za publikowanie w otwartym dostępie pobierane są opłaty powinny one być opłacone przez instytucję finansującą lub naukową. Zasada Planu S nie przewiduje wnoszenia opłaty indywidualnie przez badacza. Każdy badacz powinien mieć możliwość publikowania w otwartym dostępie.

5

Instytucje finansujące mają za zadanie wspierać różnorodność modeli biznesowych czasopism i platform Open Access. Jeżeli stosowane są opłaty za otwarty dostęp muszą one być współmierne do świadczonych usług wydawniczych. Struktura opłat musi być transparentna tak aby rynek jak i instytucje finansujące miały możliwość ustandaryzować opłaty oraz ustalić ich maksymalny limit.ową. Zasada Planu S nie przewiduje wnoszenia opłaty indywidualnie przez badacza. Każdy badacz powinien mieć możliwość publikowania w otwartym dostępie.

6

Instytucje finansujące powinny zachęcać rządy, uczelnie, organizacje badawcze, biblioteki, akademie i towarzystwa naukowe do dostosowania swoich strategii, polityk czy praktyk tak aby były one w pełni transparentne.

7

Powyższe zasady powinny być stosowane do wszystkich typów publikacji naukowych, jednakże otwarta publikacja dotycząca monografii i rozdziałów w książkach wymaga odrębnego, właściwego procesu.

8

Instytucje finansujące nie wspierają „hybrydowego” modelu publikowania. Jednak jeśli jest to tylko etap przejściowy czasopisma z oznaczonymi ramami czasowymi, to instytucje finansujące mogą uczestniczyć w finansowym wsparciu takich mechanizmów.

9

Instytucje finansujące będą nadzorować przestrzeganie zasad i będą wyciągać konsekwencje wobec tych beneficjentów/grantobiorców, którzy się do nich nie zastosują.

10

Instytucje finansujące zobowiązują się, że przy ocenie wyników badań i rozstrzyganiu decyzji o finansowaniu, oceniać będą wartość samej pracy a nie będą brać pod uwagę kanału publikacji, jego współczynnika wpływu (lub innych wskaźników czasopism) ani wydawcy.

Plan S – oryginalny dokument w języku angielskim (na stronie cOAlition S)
Plan S – tłumaczenie na język polski (na stronie otwartanauka.pl)

Polityka NCN

Polskim dokumentem, który obowiązuje z ramienia NCN względem Planu S jest – Polityka NCN dotycząca otwartego dostępu i instrukcja do tego dokumentu.

Pełny tekst:

Pismo z dnia 16.10.2023 w związku ze złagodzeniem zapisów Polityki OA w Narodowym Centrum Nauki

Najważniejsze zagadnienie dotyczące ścieżek otwartego dostępu w polityce NCN

Pojęcia:

  • AAM (Author Accepted Manuscript) – ostateczna, stworzona przez autora wersja pracy obejmująca wszelkie zmiany dokonane do recenzji i zaakceptowana do publikacji.
  • APC (Article Processing Charges) – koszty opublikowania pracy w otwartym dostępie w czasopismach.
  • VoR (Version of Record) – wersja manuskryptu opublikowana w czasopiśmie z zestawem czcionek i grafiką odpowiadającą systemowi identyfikacji wizualnej czasopisma.

Ścieżki otwartego publikowania obowiązujące dla raportów końcowych składanych do 31.12.2025

 Ścieżka 1Ścieżka 2Ścieżka 3
Rodzaj czasopismaFull-open accessSubskrypcyjneTransformacyjne – lista, objęte umową licencyjną – informacja
Rodzaj udostępnionego manuskryptu Praca opublikowana na stronie internetowej czasopisma + ewentualnie wersja AAM/VoR udostępniona w repozytoriumPraca opublikowana na stronie internetowej czasopisma
+ preprint od razu po opublikowaniu pracy z nadanym numerem PID (np. DOI) udostępniony w repozytorium + wersja AAM/VoR udostępniona w repozytorium po ustaniu embargo
Praca opublikowana na stronie internetowej czasopisma + ewentualnie wersja AAM/VoR udostępniona w repozytorium
Embargo czasowe na AAM
Nie dotyczy, jeśli praca została opublikowana przez wydawcę zgodnie z wymogami ścieżki 1Możliwe embargo na AAM/VoRNie dotyczy, jeśli praca została opublikowana przez wydawcę zgodnie z wymogami ścieżki 3
Wymagane licencjeAkceptowane są wszystkie licencje CC 4.0, preferowana CC BY 4.0Preprint – CC-BY 4.0 (uznanie autorstwa)

AAM/VoR – CC-BY 4.0 (uznanie autorstwa) lub
CC BY-ND 4.0 (uznanie autorstwa – bez utworów zależnych) (w uzasadnionych przypadkach po konsultacji z NCN)
CC-BY 4.0 (uznanie autorstwa)
CC-BY-SA 4.0 (uznanie autorstwa – na tych samych warunkach)
CC BY-ND 4.0 (uznanie autorstwa – bez utworów zależnych) (w uzasadnionych przypadkach po konsultacji z NCN)
Kwalifikowalne koszty wydawniczeAPC – praca opublikowana na licencji CC BY 4.0 lub CC BY-ND 4.0 (w uzasadnionych przypadkach)Koszty APC są niekwalifikowalneAPC (pod warunkiem, że praca została przyjęta do druku lub opublikowana do 31 grudnia 2024 r.)
Inne warunkiCzasopismo musi być zarejestrowane w  DOAJ (Directory of Open Access Journals)Repozytorium, w którym zostanie umieszczony preprint jak i AAM/VoR musi być zarejestrowane w openDOARKoszty są kwalifikowalne do 31 grudnia 2024 r. Czasopismo musi być objęte umową umieszczoną na liście ESAC

Ścieżki otwartego publikowania obowiązujące dla raportów końcowych składanych od 01.01.2026

 Ścieżka 1Ścieżka 2Ścieżka 3
Rodzaj czasopismaFull-open accessSubskrypcyjneTransformacyjne objęte umową licencyjną
Rodzaj udostępnionego manuskryptuPraca opublikowana na stronie internetowej czasopisma + ewentualnie wersja AAM/VoR udostępniona w repozytoriumAAM lub VoR udostępnione w repozytoriumPraca opublikowana na stronie internetowej czasopisma + ewentualnie wersja AAM/VoR udostępniona w repozytorium
Embargo czasowe na AAMNie dotyczy, jeśli praca została opublikowana przez wydawcę zgodnie z wymogami ścieżki 1Brak embargo – AAM musi zostać udostępnione w momencie ukazania się publikacji on-line na stronie czasopismaNie dotyczy, jeśli praca została opublikowana przez wydawcę zgodnie z wymogami ścieżki 3
Wymagane licencjeCC BY 4.0 (uznanie autorstwa)CC BY 4.0 (uznanie autorstwa) (przynajmniej AAM lub VoR)CC-BY 4.0 (uznanie autorstwa) lub CC BY-SA 4.0 (uznanie autorstwa – na tych samych warunkach)
W przypadkach uzgodnionych z Centrum możliwość zastosowania licencji CC BY-ND (uznanie autorstwa bez utworów zależnych)
Kwalifikowalne koszty wydawniczeArticle Processing Charges (APC)Koszty są niekwalifikowalne
Inne warunkiCzasopismo musi być zarejestrowane w  DOAJ (Directory of Open Access Journals)Repozytorium, w którym zostanie umieszczony manuskrypt (AAM lub VoR), musi być zarejestrowane w openDOAR

Gdzie łatwo sprawdzić czy czasopismo spełnia wymogi Planu S?

Journal Checker Tool (JCT) – narzędzie służące do sprawdzenia zgodności czasopism naukowych i platform publikacyjnych z Planem S.

Dodatkowym narzędziem żeby zapoznać się z polityką wydawniczą czasopisma jest serwis:

Warto również sprawdzać strony domowe danego czasopisma, na których zamieszczana jest pełna polityka wydawnicza czasopisma.